Przejrzysty jak MS

W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad przyjęciem „Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego”. Choć dokument ten nie dotyczy bezpośrednio instytucji wymiaru sprawiedliwości, to opracowywane rozwiązania będą miały wpływ na jakość współpracy ministerstwa z sądami.

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi (ang. NGOs – Non Govermental Organisations) to dokument, jaki organ administracji publicznej może przyjąć w oparciu o ustawę o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Przyjmowanie takich programów jest obowiązkowe w przypadku jednostek samorządu terytorialnego. Administracja rządowa nie była do tej pory zobligowana do ich ustanawiania, jednak rządowy Program „Lepsze Regulacje 2015” rekomenduje ministerstwom takie działania. Dodatkowo ostatnia nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie zakłada obowiązek przyjmowania programów współpracy przez ministrów oraz wojewodów.

W przypadku MS „Program współpracy” to dokument mający uporządkować zachodzące w urzędzie procesy, w których stroną są organizacje pozarządowe. Zmiany, które zostaną zapoczątkowane w wyniku opisanych w programie zadań, dotyczyć będą szerszego spektrum interesariuszy. W tworzeniu dokumentu brali udział sędziowie – delegowani do MS, a także reprezentujący stowarzyszenie Iustitia.

Lepsza jakość konsultacji

Dziedziną, której w „Programie współpracy” poświęcono wiele miejsca, są konsultacje publiczne. Szczególnie sędziowie wskazują ją podczas rozmów na temat możliwości usprawnienia współpracy z MS. Drażliwe są takie kwestie jak krótkie terminy na zgłaszanie uwag czy brak informacji zwrotnej ze strony MS na temat sposobu rozpatrzenia zgłaszanych opinii.

I tak, w osobnym rozdziale dokumentu omówiono zasady prowadzenia konsultacji publicznych, które zostały sformułowane w przyjętych 5 maja br. przez Radę Ministrów „Wytycznych do przeprowadzenia oceny wpływu i konsultacji publicznych w ramach procesu legislacyjnego”. Na tzw. „siedem zasad konsultacji” składają się: dobra wiara, powszechność, przejrzystość, responsywność, koordynacja, przewidywalność, oraz poszanowanie dobra ogólnego i interesu publicznego.

Uporządkowanie procesu konsultacji publicznych z uwzględnieniem rekomendacji zawartych w przyjętym przez Radę Ministrów dokumencie jest jednym z zadań sformułowanych w programie współpracy. Jego monitoring będzie realizowany poprzez wskaźniki takie jak:

  • odsetek procesów konsultacji projektów ustaw, w przypadku których termin zgłaszania uwag był krótszy niż 21 dni oraz projektów rozporządzeń, w przypadku których termin był krótszy niż 10 dni (terminy rekomendowane w regulaminie pracy Rady Ministrów i w „Wytycznych”),
  • odsetek projektów aktów prawnych, dla których pełna (zawierająca informacje o terminach, sposobie zgłaszania uwag i projekcie) informacja o prowadzeniu konsultacji publicznych została umieszczona na portalu legislacja.rcl.gov.pl,
  • odsetek procesów konsultacji, w przypadku których na portalu legislacja.rcl.gov.pl zamieszczono dokument podsumowujący wszystkie zgłoszone uwagi.

Ministerstwo zamierza też utworzyć na swojej stronie internetowej zakładkę, w której odnaleźć będzie można linki do toczących się aktualnie procesów konsultacji publicznych.

Równolegle, już w trakcie prac nad „Programem współpracy”, zapoczątkowane zostały zmiany w zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia prac legislacyjnych w ministerstwie. Mają one na celu zwiększenie przejrzystości i responsywności w procesie konsultacji. Jednym z rozwiązań jest uregulowanie kwestii funkcjonowania tzw. otwartej listy konsultacyjnej, do której będą mogły dopisać się zainteresowane podmioty, w tym NGOs.

Więcej jawności w działaniu

Poza procedurami związanymi z konsultacjami publicznymi, „Program współpracy” zakłada również realizację innych zadań, które przyczynią się do większej jawności i przewidywalności działania ministerstwa. Jednym z nich jest udostępnianie danych dotyczących wszelkich projektów realizowanych w Ministerstwie. Baza taka zawierałaby informacje takie jak: terminy realizacji projektów, koszty ich realizacji, przewidywane rezultaty, departamenty MS odpowiedzialne za ich wdrożenie.

Osobnym zagadnieniem jest kontynuacja dobrej praktyki MS w postaci publikowania danych statystycznych będących w posiadaniu ministerstwa, a związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. W myśl „Programu” zakres udostępnianych danych będzie rozszerzany, w miarę możliwości udostępniane będą także dane w formie możliwej do samodzielnego przetwarzania przez odbiorcę.

„Program współpracy” wskazuje także na liczne obszary, w których organizacje pozarządowe mogą współpracować z instytucjami publicznymi z przestrzeni sprawiedliwości, a tym samym usprawniać działanie systemu jako całości. „Program” zakłada zainicjowanie prac nad wspieraniem takich inicjatyw przez MS w formie dotacji na realizację projektów przez NGOs. Wśród obszarów, w których wskazano możliwość realizacji zadań przez organizacje pozarządowe, jest koordynacja wykonywania kar ograniczenia wolności i prac społecznie użytecznych, edukacja prawna czy pomoc świadkom.

Co z sądami?

Powstający plan współdziałania resortu sprawiedliwości z organizacjami pozarządowymi jest jednocześnie dobrą okazją do zastanowienia się nad wdrażaniem podobnych narzędzi na poziomie sądów. Wszak również one prowadzą tego typu współpracę. Ma ona zróżnicowany charakter: dotyczy działań z zakresu edukacji prawnej, współdziałania służby kuratorskiej z organizacjami pozarządowymi w zakresie wsparcia wykonywania orzeczeń czy wreszcie wspólnych projektów sądów i NGOs, których efektem jest polepszenie jakości obsługi interesantów wymiaru sprawiedliwości.

Jakkolwiek skala współpracy w przypadku pojedynczych sądów jest w tej dziedzinie znacznie mniejsza niż w przypadku MS, warto rozważać uwzględnienie przez kadrę zarządzającą sądami perspektywy współdziałania z organizacjami pozarządowymi. Plany takie powinny opisywać istniejące oraz potencjalne pola współpracy, a także sprowadzać ją do wskaźników możliwych do weryfikacji.