Przyjazne pokoje obowiązkowe

Tagi:

4_przyjazny_pokój_Mazo_optDzieci zeznające na temat przestępstw popełnionych z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej, przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, przeciwko rodzinie i opiece oraz przeciwko wolności – zgodnie ze zmianami w k.k. i k.p.k., które weszły w życie 27 lipca br. – mogą zeznawać wyłącznie w pomieszczeniach spełniających określone standardy.

Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego wprowadziła do procedury karnej art. 185d obligujący do przeprowadzania przesłuchań małoletnich w trybie art. 185a i 185b w odpowiednio przystosowanych do tego celu pomieszczeniach. Z kolei Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzonego w trybie określonym w art. 185a – 185c Kodeksu postępowania karnego określiło warunki funkcjonowania takich miejsc.

W przyjaznych pomieszczeniach przesłuchiwane są dzieci składające zeznania na mocy art. 185a i 185b k.p.k., tj. dzieci pokrzywdzone i świadkowie przestępstw popełnionych z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej, przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, przeciwko rodzinie i opiece oraz przeciwko wolności. Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w 2014 r. w tych trybach zeznania złożyło łącznie 9 375 małych świadków.

Obowiązująca od końca lipca regulacja prawna usankcjonowała istniejącą w Polsce dobrą praktykę w zakresie prowadzenia rozmów z dziećmi w przyjaznych pomieszczeniach. Ustawodawca uwzględnił tym samym podnoszone od wielu lat postulaty, że miejsca przesłuchań dzieci mają szczególne znaczenie. Psycholodzy jednomyślnie podkreślali, że mali świadkowie wykazują większą gotowość do składania zeznań poza salą rozpraw. Przekonywali, że pomieszczenia posiadające odpowiednią kolorystykę oraz wyposażenie wzmacniają u dzieci poczucie bezpieczeństwa i komfortu, co tym samym pozytywnie wpływa na ilość i jakość uzyskiwanego od nich materiału dowodowego.

– Przeprowadzenie przesłuchania w przyjaznych warunkach umożliwia nawiązanie z małym świadkiem relacji opartej na bezpieczeństwie. W takich warunkach uzyskuje się zdecydowanie lepszy materiał dowodowy – mówi Alicja Budzyńska, psycholog Fundacji Dzieci Niczyje, wieloletni biegły psycholog uczestniczący w przesłuchaniach dzieci. – Przyjazne warunki zwiększają u dziecka koncentrację, sposób formułowania myśli oraz ułatwiają mu złożenie relacji o przebiegu wydarzeń. Dzięki nagrywaniu przesłuchania dziecko zyskuje też możliwość niewracania w przyszłości po raz kolejny do tego wszystkiego, co przeżyło. Dziecku w pokoju przesłuchań jest po prostu o wiele łatwiej.

Jeden pokój, dwa pomieszczenia

znaczek na4_c_optMiejsce przesłuchań dzieci musi gwarantować realizację potrzeb małego świadka (poczucie bezpieczeństwa, spokoju, wyciszenia) oraz potrzeb wymiaru sprawiedliwości (uzyskanie wiarygodnych informacji, zredukowanie nieścisłości w zeznaniach). Bardzo ważne, by takie pomieszczenia spełniały określone standardy – wskazane w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 r. Zgodnie z nimi, w miejscu przesłuchań dzieci powinny znaleźć się pokój przesłuchań, pokój techniczny, toaleta oraz poczekalnia. Pokój przesłuchań, służący do przeprowadzania rozmowy z dzieckiem, powinien być utrzymany w stonowanej kolorystyce, wyposażony w meble dostosowane do dzieci w różnym wieku, mikrofony oraz kamery. Pokój techniczny zapewnia obserwację przebiegu przesłuchania oraz jego rejestrację. To w nim powinien znaleźć się odpowiedni sprzęt audio video. Natomiast poczekalnia powinna znajdować się najbliżej pokoju przesłuchań oraz być wyposażona w taki sposób, aby zapewniać dziecku możliwość aktywnego spędzania czasu oczekiwania. W Polsce istnieje ponad 300 miejsc przesłuchań dzieci. Do dnia 27 lipca 2015 r. każde z nich powinno było zostać dostosowane do standardów określonych we wspomnianym rozporządzeniu.

Proces powstania miejsc przesłuchań dzieci odpowiadającym nowym regulacjom prawnym monitoruje Departament Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości we współpracy z Fundacją Dzieci Niczyje. Podmioty te, w ramach Koalicji na rzecz Przyjaznego Przesłuchiwania Dzieci, od 2008 r. prowadzą procedurę certyfikacji miejsc przesłuchań dzieci. Certyfikaty potwierdzają zgodność wyposażenia i warunków technicznych pomieszczeń z obowiązującymi przepisami prawnymi oraz wytycznymi FDN „Jak zorganizować i wyposażyć Przyjazny Pokój Przesłuchań Dzieci?”. Do tej pory 81 miejsc uzyskało certyfikat Przyjaznego Pokoju Przesłuchań Dzieci. Ich lista znajduję się na stronie: http://dzieckoswiadek.fdn.pl/przyjazny-pokoj-przesluchan-dzieci.

Obowiązkowa praktyka

Mimo że praktyka przesłuchiwania dzieci w przyjaznych pomieszczeniach rozwija się w Polsce od lat 90., z analizy akt sądowych prowadzonych przez Fundację Dzieci Niczyje wynika, że miejsca te nie były dotychczas wystarczająco wykorzystywane. Jak wykazały badania (objęto nimi akta postępowań przygotowawczych i sądowych prawomocnie zakończonych w 2010 r., dotyczących czynu z art. 207 k.k. popełnionego na szkodę małoletniego), przykładowo w sprawach zakończonych na etapie postępowania przygotowawczego udział przesłuchań w przyjaznych pokojach wynosił 61 proc.

Sytuacja ta ulegnie zmianie, ponieważ odbieranie zeznań od dzieci w odpowiednio przystosowanych do tego celu pomieszczeniach nie zależy już wyłącznie od inicjatywy organu procesowego. Wprowadzony do k.p.k. art. 185d stanowi podstawę prawną dla żądania przeprowadzenia tej czynności w odpowiednim miejscu – każde dziecko zeznające w trybie art. 185a i 185b musi zostać przesłuchane wyłącznie w pomieszczeniach spełniających określone standardy.