Na wokandzie

W najnowszym numerze

Wydarzenia
Wokanda
Dobre praktyki
Studia i kariera
Opinie
Książki prawnicze
Felieton

Elektronizacja postępowań

Zyskująca na popularności w Stanach Zjednoczonych i Europie mediacja online sprawdza się zwłaszcza w sporach, których przedmiotem są stosunkowo nieduże kwoty pieniężne. Zastosowanie komunikacji elektronicznej sprawia, że wypracowanie ugody między stronami jest szybsze i tańsze niż w tradycyjnym postępowaniu mediacyjnym. Pierwsza mediacja online miała miejsce w 1996 r. w Stanach Zjednoczonych. Sprawa dotyczyła pewnego hobbysty komputerowego z Kansas. Założył on witrynę internetową, na której publikował lokalne informacje pochodzące z radia, telewizji oraz miejscowej gazety. Niektóre słowa i frazy w artykułach były kopiowane wprost z papierowej wersji lokalnej gazety. Jej wydawca wiosną 1996 r. skontaktował się z właścicielem witryny i oskarżył go o naruszenie praw autorskich. Ten natychmiast zawiesił działanie strony i rozpoczął poszukiwanie satysfakcjonującego rozwiązania prawnego dla powstałego problemu.
Jeden sąd rozpatrujący elektroniczne pozwy, komunikacja za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, efektywne procedowanie – oto niewątpliwe zalety elektronicznego postępowania upominawczego. Warto objąć nimi również europejskie postępowanie nakazowe. Polski ustawodawca nie zdecydował się jak dotąd na wykorzystanie możliwości, jakie stwarza prawodawstwo unijne w zakresie stosowania komunikacji elektronicznej w europejskim postępowaniu nakazowym (w postępowaniu w sprawie europejskiego nakazu zapłaty). Spore zainteresowanie, z jakim spotkało się dochodzenie roszczeń w ramach funkcjonującego w Polsce od 1 stycznia 2010 r. elektronicznego postępowania upominawczego (EPU), skłania jednak do rozważenia możliwości informatyzacji również europejskiego postępowania nakazowego. Wydaje się przy tym, że wprzężenie komunikacji elektronicznej w ramy tego postępowania powinno nastąpić w oparciu o standardy prawno-informatyczne wypracowane na gruncie EPU.
Nic nie stoi na przeszkodzie, by w dobie powszechnej komputeryzacji unowocześnić postępowania sądowe w sprawach drobnych czynów społecznie szkodliwych. Wprowadzenie obiegu informacji za pomocą dokumentów elektronicznych znacznie usprawni oraz uprości rozstrzyganie tego typu spraw. Prawo wykroczeń stanowi część szeroko rozumianego prawa karnego i umożliwia zwalczanie czynów społecznie szkodliwych. Ilość i specyfika spraw, których wykroczenia dotyczą, powinny skłaniać do odformalizowania tego typu postępowań na każdym ich etapie, przy jednoczesnym zagwarantowaniu prawa do obrony osobie obwinionej o popełnienie wykroczenia, jak również praw osoby pokrzywdzonej.
Funkcjonujące od ponad roku elektroniczne postępowanie upominawcze spotkało się z dużym zainteresowaniem ze strony osób dochodzących roszczeń przed sądem, a tym samym znacznie usprawniło postępowania w sprawach prostych roszczeń pieniężnych. Poprzez wprowadzenie kilku usprawnień można to postępowanie uczynić – z korzyścią dla wymiaru sprawiedliwości – jeszcze bardziej popularnym. Elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU) to pierwsze efektywne przedsięwzięcie prawno-informatyczne w sądownictwie powszechnym w zakresie wykorzystania komunikacji elektronicznej do komunikacji ze stronami postępowania. Wprowadzenie nowoczesnej technologii przyczyniło się do uproszczenia i usprawnienia pracy sądów względem zwykłego postępowania upominawczego. Efektywność EPU jest pochodną prostoty samego postępowania, ale wynika również z wyeliminowania większości barier, jakie istniały dotychczas w sferze zinformatyzowanych podmiotów publicznych.
Po informatyzacji ksiąg wieczystych oraz wprowadzeniu internetowego dostępu do ksiąg prowadzonych w systemie elektronicznym, nadszedł czas a informatyzację samego postępowania wieczystoksięgowego. Obejmie ono wyłącznie notariuszy, zaś efektem jego wprowadzenia będzie uproszczenie i usprawnienie obrotu prawnego. Przygotowany przez Zespół ds. Informatyzacji Postępowań Sądowych działający przy Ministrze Sprawiedliwości, roboczy projekt ustawy mający na celu zinformatyzowanie postępowania o wpis w księdze wieczystej stanowi kolejny etap informatyzacji postępowania cywilnego. Kilka lat temu wprowadzono tzw. elektroniczne postępowanie rejestrowe (przed sądem gospodarczym prowadzącym Krajowy Rejestr Sądowy, a w 2009 r. – także przed sądem prowadzącym rejestr zastawów). Ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. zmieniającą Kodeks postępowania cywilnego3 wprowadzono elektroniczne postępowanie upominawcze (od dnia 1 stycznia 2010 r.).