KSSiP czyli nowy model szkolenia kadr

Tagi: ,
Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury (KSSiP)

Fot. Anna Wojnar

Konsolidacja systemu kształcenia kadr sądownictwa i prokuratury w znaczący sposób podniesie poziom merytoryczny realizowanych szkoleń. Funkcjonowanie systemu wzorowane jest na sprawdzonych rozwiązaniach europejskich, uwzględnia przy tym kilkuletnią praktykę związaną z prowadzeniem w Polsce scentralizowanego kształcenia ustawicznego sędziów i prokuratorów.

Powołanie ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1410, ze zm.), które rozpoczęło funkcjonowanie z dniem 1 września 2006 r., stanowiło zwieńczenie kilkuletnich prac nad reformą dostosowującą system szkolenia polskich sędziów, prokuratorów, asesorów sądowych, referendarzy, asystentów sędziów, zawodowych kuratorów sądowych oraz urzędników sądów powszechnych i prokuratury do standardów obowiązujących w krajach Unii Europejskiej.

Przedmiotową ustawą wprowadzono jedynie model scentralizowanego szkolenia ustawicznego kadr sądownictwa i prokuratury. Dopełnienie reformy nastąpiło poprzez objęcie nią również szkolenia wstępnego przyszłych sędziów i prokuratorów. Uczyniono to w trybie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157, ze zm.), która weszła w życie w dniu 2 marca 2009 r. Z początkiem grudnia 2009 r. pierwsi aplikanci rozpoczęli zajęcia w krakowskim ośrodku KSSiP.

Kluczowe znaczenie dla prac nad ustawą o powołaniu Krajowej Szkoły miało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2007 r. (sygn. akt SK 7/06), w którym obowiązującą zasadę powierzania asesorom sądowym sprawowania wymiaru sprawiedliwości Trybunał uznał za sprzeczną z normami Konstytucji RP. Dotychczasowy system naboru na stanowiska sędziów sądów rejonowych opierał się na specjalistycznej aplikacji oraz późniejszej asesurze polegającej na powierzeniu przyszłym sędziom na czas oznaczony pełnienia czynności orzeczniczych. Wspomniane orzeczenie Trybunału spowodowało konieczność dokonania daleko idących modyfikacji zasad dostępu do zawodu sędziego oraz opracowania innego niż asesura modelu weryfikacji umiejętności i predyspozycji osób kandydujących na stanowiska sędziowskie.

Wstępnie i ustawicznie

Nowy ogólnopolski model kształcenia kadr sądownictwa i prokuratury w Polsce wzorowany jest na sprawdzonych rozwiązaniach systemowych przyjętych chociażby we Francji, Hiszpanii czy Portugalii. Uwzględnia doświadczenia szeregu europejskich szkół sędziowsko-prokuratorskich, w tym najstarszej, działającej od 1959 r. we Francji – Krajowej Szkoły Wymiaru Sprawiedliwości w Bordeaux (École Nationale de la Magistrature).

Do ustawowych zadań Krajowej Szkoły należy przede wszystkim prowadzenie aplikacji ogólnej oraz aplikacji specjalistycznych – sędziowskiej i prokuratorskiej. Krajowa Szkoła prowadzi także – podobnie jak dotychczas Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury – szkolenia i doskonalenie zawodowe. Niezwykle ważnym zadaniem powierzonym Krajowej Szkole w omawianej ustawie jest prowadzenie analiz i badań służących ustaleniu kompetencji i kwalifikacji przypisanych do poszczególnych stanowisk pracy w sądach i prokuraturze. Istotnym novum jest nadanie Szkole osobowości prawnej, co wiąże się z uzyskaniem przez KSSiP większej samodzielności oraz niezależności organizacyjno- finansowej.

Zasady szkolenia – aplikacja ogólna

Szkolenie wstępne kadr sądów i prokuratury składa się z dwóch etapów. Pierwszy to trwająca 12 miesięcy aplikacja ogólna, kolejny etap stanowią aplikacje specjalistyczne – sędziowska i prokuratorska. Nadzór merytoryczny nad szkoleniami sprawuje Minister Sprawiedliwości, który również zarządza nabór i wyznacza limit miejsc na poszczególne aplikacje. Rozwiązanie to pozwala dostosować liczbę aplikantów do rzeczywistych potrzeb kadrowych sądów i prokuratury.

Warunkiem przyjęcia na aplikację ogólną jest złożenie dwuetapowego egzaminu konkursowego, składającego się z części testowej (sprawdzian wiedzy z poszczególnych dziedzin prawa i nauk pokrewnych) oraz pracy pisemnej (sprawdzian umiejętność stosowania argumentacji prawniczej, zasad wykładni, kwalifikowania stanów faktycznych oraz poprawności językowej). Do drugiego etapu egzaminu dopuszczane są osoby, które uzyskały minimum punktów z testu – próg punktowy określa każdego roku Minister Sprawiedliwości. Kandydatów na aplikację ogólną przyjmuje się według uzyskanej przez nich kolejności na liście kwalifikacyjnej, określanej stosownie do wyników egzaminu, aż do wyczerpania miejsc.

Aplikacja ogólna obejmuje zajęcia prowadzone w Krajowej Szkole w blokach tematycznych, a także praktyki w sądach, prokuraturze i innych instytucjach związanych z wymiarem sprawiedliwości. Zajęcia tematyczne odbywają się w formie warsztatów obejmujących naukę prowadzenia czynności procesowych, opracowywania decyzji procesowych itp. – tym samym nakierowane są na praktyczne przygotowanie aplikantów do pracy w sądach i prokuraturze.

Ukończenie aplikacji uwarunkowane jest zaliczeniem wszystkich wymaganych sprawdzianów oraz pozytywną oceną przebiegu praktyk. Upoważnia do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora. Ujęte w systemie punktowym wyniki aplikanta decydują o miejscu takiej osoby na liście klasyfikacyjnej ogłaszanej w Biuletynie Informacji Publicznej. W zależności od zajętego miejsca, absolwenci mogą kontynuować szkolenie na specjalistycznej aplikacji sędziowskiej albo prokuratorskiej, aż do wyczerpania limitu miejsc na poszczególnych szkoleniach.

Sędzia w cztery i pół roku

Analogiczne regulacje dotyczące naboru na aplikację ogólną obowiązują w przypadku aplikacji specjalistycznych. Pierwszy rocznik rozpocznie na nich naukę już w grudniu tego roku. Szkolenie przyszłych sędziów trwać będzie 54 miesiące i obejmie dwa etapy: 30-miesięczny okres zajęć w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, wraz z odpowiadającymi im praktykami, oraz 24-miesięczny staż. Pierwszy etap zawierać będzie szkolenie w blokach tematycznych, obejmujących przede wszystkim zagadnienia z zakresu przepisów proceduralnych oraz metodyki pracy sędziego i prokuratora, a nadto praktyki w poszczególnych wydziałach sądów powszechnych i innych instytucjach związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. Jego zwieńczeniem będzie egzamin sędziowski, składający się z części pisemnej i ustnej, przeprowadzany przez komisję powoływaną przez Ministra Sprawiedliwości na wniosek Dyrektora Krajowej Szkoły, zaopiniowany przez Radę Programową tej jednostki.

Po uzyskaniu pozytywnej oceny z egzaminu sędziowskiego aplikant będzie kierowany do wybranego sądu na staż, realizowany w pierwszej kolejności na stanowisku asystenta sędziego, zaś następnie referendarza sądowego. Po zakończeniu stażu i uzyskaniu pozytywnej oceny jego przebiegu aplikant otrzyma dyplom ukończenia aplikacji sędziowskiej umożliwiający ubieganie się o stanowisko sędziego sądu rejonowego.

Ścieżka dla prokuratorów

30-miesięczna aplikacja prokuratorska przebiegać będzie analogicznie jak sędziowska, tj. obejmie zajęcia szkoleniowe w Krajowej Szkole oraz praktyki w prokuraturach, sądach i innych instytucjach związanych z funkcjonowaniem prokuratury. W ostatnim miesiącu jej trwania aplikanci złożą egzamin prokuratorski, przeprowadzany na zasadach przyjętych przy egzaminie sędziowskim. Liczba punktów uzyskana z tego egzaminu, jak również ze sprawdzianów i praktyk w trakcie aplikacji, decydować będzie o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Minister Sprawiedliwości, stosownie do kolejności miejsc na liście, przedstawi aplikantom propozycje pracy na stanowisku asesora prokuratorskiego.

Dyrektor Krajowej Szkoły wyznacza spośród sędziów i prokuratorów, za ich zgodą, patronów-koordynatorów oraz patronów praktyk i staży. Ich obowiązkiem jest udzielanie aplikantom pomocy merytorycznej, jak również nadzorowanie przebiegu praktyk pod względem ich zgodności z programem danej aplikacji.

Motywujące stypendium

Aplikantom Krajowej Szkoły przysługuje stypendium – z wyłączeniem okresu stażu w instytucjach wymiaru sprawiedliwości, podczas którego przysługuje wynagrodzenie. System wypłacania stypendiów został w omawianej ustawie ukształtowany w taki sposób, by zapewnić aplikantom środki niezbędne do pokrycia kosztów bieżącego utrzymania, a zarazem zachęcać do kontynuowania szkolenia na aplikacjach specjalistycznych.

Doświadczenia krajów europejskich, w których jednostki odpowiadające KSSiP funkcjonują już od wielu lat, pozwala przypuszczać, że obowiązujący od marca 2009 r. nowy model szkolenia umożliwi profesjonalne przygotowanie zawodowe szeroko rozumianych kadr sądownictwa i prokuratury w Polsce.

[article_author descr=’Autor jest prokuratorem, zastępcą dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury’]Andrzej Leciak