Ośrodki Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem – dlaczego warto kierować do nich ofiary?

Tagi: , , ,
Ogólnopolskie Pogotowie Pomocy dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”

Fot. Krzysztof Wojciewski

Nowoczesny system wsparcia dla pokrzywdzonych oparty o sieć 16 specjalistycznych ośrodków pomocy już działa. Nadszedł czas, by przekonać urzędników sądowych, sędziów i prokuratorów o celowości kierowania do tych ośrodków ofiar przestępstw.

Od kilku lat Ministerstwo Sprawiedliwości propaguje najlepsze praktyki w dziedzinie ochrony osób pokrzywdzonych przestępstwem. W 2008 r., w ramach implementacji decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym (2001/220/WSiSW), Ministerstwo zrealizowało projekt „Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw”. Jego podstawą było utworzenie sieci 16 Ośrodków Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem, po jednym w każdym województwie.

Każdy z takich ośrodków prowadzony jest przez organizację pozarządową wyłonioną w publicznym przetargu, zaś jego działalność autoryzowana jest przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz dofinansowana została ze środków europejskich. Profesjonalne zaplecze, jakim dysponują organizacje pozarządowe prowadzące placówki, w połączeniu ze wsparciem resortu sprawiedliwości, skutkuje realną pomocą, którą otrzymują pokrzywdzeni przestępstwem zgłaszający się do ośrodków.

Pomoc, która procentuje

O tym, że rola państwa w procesie wsparcia osoby pokrzywdzonej przestępstwem nie ogranicza się tylko do zapewnienia sprawiedliwego procesu i szybkiego osądzenia sprawcy, nie trzeba nikogo przekonywać. Często taka osoba zgłasza się bezpośrednio do sądu lub prokuratury z prośbą o pomoc prawnopsychologiczną bądź informację, gdzie takiej pomocy szukać. Okazuje się, że pracownicy tych instytucji nie zawsze chcą lub wiedzą, co odpowiadać. Warto, by w takich sytuacjach pamiętali o Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw.

Interwencyjna linia telefoniczna dla ofiar przemocy w rodzinie

Fot. Krzysztof Wojciewski

Czasem bywa i tak, że sędzia czy prokurator – w obawie przed posądzeniem o brak bezstronności lub udzielanie porad prawnych – woli zbyć pokrzywdzonego ogólnym odesłaniem do najbliższego komisariatu policji (ew. ośrodka pomocy społecznej), niż szczegółowo wyjaśnić takiej osobie jej prawa i wskazać dalsze możliwości działania. Odesłanie pokrzywdzonego do najbliższego ośrodka pomocy rozwiewa dylemat braku bezstronności. Warunkiem koniecznym jest jednak poinformowanie pokrzywdzonego o funkcjonowaniu Sieci i np. wskazanie adresu najbliższego ośrodka.

Informowanie o dostępnej pomocy, w przeciwieństwie do samego jej udzielania, to jeden z podstawowych obowiązków osób zatrudnionych w instytucjach wymiaru sprawiedliwości. Wielu pokrzywdzonych nie wie, gdzie szukać pomocy prawnej i psychologicznej, zaś urzędników sądów i prokuratury, w tym samych sędziów i prokuratorów, uważa za jedyne źródło rzetelnej informacji w tym przedmiocie.

W sieci wsparcia

Wyłączną troską organizacji prowadzących Ośrodki Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem jest bezpłatne wspieranie ofiar, a także wyrobienie w lokalnej społeczności przekonania, że proszenie o pomoc nie przynosi ujmy. Osoby zgłaszające się do tych ośrodków potrzebują zazwyczaj fachowej pomocy ze strony ekspertów (psychologów, prawników etc.), dlatego też pracownicy ośrodków nawiązują współpracę z innymi podmiotami, organizacjami i instytucjami, w tym samorządowymi.

W celu zachęcenia pokrzywdzonych do korzystania z oferowanej pomocy, a jednocześnie przybliżenia jej wszystkim potrzebującym, wiele ośrodków tworzy swoje filie i oddziały na terenie województw, w których działają. Szczególnie aktywne są tu ośrodki w Szczecinie, Gdańsku, Toruniu i Łodzi. Takie działania przyczyniają się do budowy lokalnej sieci pomocy, a tym samym do rozwoju krajowego systemu wsparcia.

Karta dla ofiar przemocy w rodzinie
W celu wzmocnienia i skoordynowania działań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, Ministerstwo Sprawiedliwości nawiązało ścisłą współpracę z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej. Efekt? „Porozumienie o współpracy na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie” zawarte pomiędzy resortami 15 września 2011 r.W ostatnim czasie ministerstwa przygotowały broszurę pt. „Karta Praw Osób Dotkniętych Przemocą w Rodzinie” zawierającą m.in. wyszczególnienie podstawowych uprawnień ofiar przemocy w rodzinie oraz listę placówek świadczących pomoc w tego rodzaju sprawach. Karta jest dystrybuowana do sądów powszechnych i urzędów marszałkowskich, skąd ma zostać rozesłana do Specjalistycznych Ośrodków Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie i innych placówek pomocowych nadzorowanych przez Ministerstwo Pracy i Pomocy Społecznej. 30 tys. egzemplarzy Karty zostało już przekazanych do Komendy Głównej Policji celem rozpowszechnienia w podległych jej jednostkach. Karta jest również dostępna w wersji elektronicznej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości (www.ms.gov.pl, zakładka „Działalność – Przeciwdziałanie Przemocy w Rodzinie”).Oba ministerstwa pracują aktualnie nad przygotowaniem poradnika dla pokrzywdzonych przemocą w rodzinie zawierającego opis praw takich osób na wszystkich etapach postępowania karnego, a także opis ich praw socjalnych.

Aby dodatkowo ułatwić niesienie pomocy ofiarom przestępstw, Ministerstwo Sprawiedliwości podpisało porozumienie z Naczelną Radą Adwokacką oraz Krajową Radą Radców Prawnych, którego stroną byli również koordynatorzy ośrodków pomocy. Na mocy porozumienia izby adwokackie i okręgowe izby radców prawnych oddelegowały do współpracy z ośrodkami swoich członków, w tym aplikantów adwokackich i radcowskich, którzy świadczą w nich bezpłatne porady prawne. Pierwsze rezultaty współpracy ze środowiskiem prawniczym były widoczne już w trakcie organizowanych corocznie obchodów Tygodnia Pomocy Ofiarom Przestępstw, podczas których specjaliści udzielili fachową pomoc znacznej liczbie pokrzywdzonych.

Warto wspomnieć, że niektóre ośrodki zawiązały stowarzyszenie pod nazwą Ogólnopolski Związek Pomocy Pokrzywdzonym Przestępstwem „Subvenia Victima”, które od czerwca 2011 r. jest członkiem międzynarodowej organizacji Victim Support Europezrzeszającej 28 organizacji pozarządowych z 22 państw, w znakomitej większości należących do Unii Europejskiej. Działalność VSE ma na celu promowanie praw ofiar przestępstw oraz efektywnych metod pomocy pokrzywdzonym. Zawiązanie stowarzyszenia umożliwia wymianę – tak między ośrodkami, jak i z organizacjami międzynarodowymi – dobrych praktyk w zakresie pomocy pokrzywdzonym, jak również usprawnienie krajowego systemu pomocy ofiarom przestępstw.

Plany na przyszłość

Pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości zaangażowani w ideę pomocy pokrzywdzonym mają pełną świadomość, że dotychczasowe działania w ramach Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw nie wyczerpują wszystkich potrzeb w tym zakresie. Dlatego też w planach jest m.in. dalsze wzmocnienie procesowej pozycji pokrzywdzonych, w tym opracowanie standardów postępowania z poszczególnymi kategoriami ofiar przestępstw.

Bardzo ważnym elementem mającym na celu wzmocnienie funkcjonowania m.in. Ośrodków Pomocy jest wejście w życie 1 stycznia 2012 r. rozporządzenia dotyczącego utworzenia Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Środki tego funduszu, pochodzące z zasądzonych na rzecz Skarbu Państwa nawiązek, będą mogły wesprzeć działalność organizacji pozarządowych świadczących pomoc ofiarom przestępstw.

Broszury, materiały edukacyjne dla ofiar przemocy w rodzinie

Fot. Krzysztof Wojciewski

Ministerstwo Sprawiedliwości planuje również zawrzeć z Komisją Europejską umowę na lata 2012–2013, której przedmiotem będzie dofinansowanie projektu pt. „Wzmacnianie i rozbudowa Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw w Polsce”. Cel projektu to m.in. rozbudowa sieci poprzez tworzenie na szczeblu powiatowym nowych filii ośrodków. Projekt przewiduje także przeprowadzenie 11. trzydniowych cykli szkoleniowych, których grupą docelową będą sędziowie, prokuratorzy, kuratorzy sądowi, funkcjonariusze policji, pracownicy socjalni, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz wolontariusze z Ośrodków Pomocy. Tematyka szkoleń obejmie m.in. omówienie problematyki ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw. Co innowacyjne, szkolenia prowadzone będą w mieszanych grupach zawodowych, a więc przyczynią się do integracji osób i instytucji działających na rzecz pokrzywdzonych.

Opisane powyżej działania – te podjęte i te planowane – uprawniają do twierdzenia, że funkcjonujący w Polsce system pomocy prawno-psychologicznej ofiarom przestępstw jest nowoczesny i perspektywiczny. By był coraz bardziej skuteczny, potrzeba zaangażowania lokalnych środowisk, w tym również środowiska sędziowskiego i prokuratorskiego.