Romer

Sędzia w czasach kryzysu

Tagi: , , ,
Teresa Romer

Rys. Łukasz Jagielski

W sytuacji braku ekonomicznej stabilności przedsiębiorstw a nawet całych państw, w obliczu zagrożenia dla dobrobytu obywateli, obrona sędziowskich pryncypiów jest kwestią zasadniczą. I nie chodzi tu o pryncypia w postaci sędziowskich uposażeń.

Zarówno idealistyczne, jak i pragmatyczne poglądy na rolę sędziego zależą od prawnej i politycznej kultury kraju, w którym sędziemu przyszło działać. Z kolei wizerunek pojedynczego sędziego wpływa na stosunek społeczeństwa danego kraju do całego wymiaru sprawiedliwości. Właśnie o ten wizerunek w czasach kryzysu postanowili zadbać sędziowie portugalscy.

W dniach 29-31 października 2011 r. w Ponta del Gada na Wyspach Azorskich odbył się IX Kongres Sędziów Portugalskich. Spotkanie to nie było poświęcone trosce o interes samych sędziów. Przeciwnie, nasi portugalscy koledzy zastanawiali się, jak wyjść naprzeciw nowej rzeczywistości ekonomicznej będącej udziałem całego społeczeństwa. Podsumowanie ich ustaleń otrzymało tytuł „Prawo i sędziowie w czasie kryzysu”.

O czym możemy przeczytać w zapisie pokongresowych wniosków? Portugalscy sędziowie zgodnie podkreślają, że zaufanie społeczeństwa do sędziów oraz całego wymiaru sprawiedliwości jest podstawą i niezbędnym wsparciem dla istnienia państwa prawa. Jak zapewniają, są oni przygotowani do wypełniania swojej szczególnej roli w trudnych czasach braku ekonomicznej stabilności. Roli uzasadnionej potrzebami publicznymi, niezmienną afirmacją praw podstawowych, kontrolą nad mechanizmami zapobiegania przemocy, imperatywem ochrony najsłabszych.

Nasi portugalscy koledzy dostrzegają zagrożenie, jakim może być pokusa wprowadzenia specjalnych, antykryzysowych regulacji, z pominięciem klasycznego trybu ustawodawczego. Jak podkreślają, nawet w ciężkich czasach niepokojów gospodarczych jedyną władzą pozostaje władza mająca legitymację społeczną, zaś prawodawcze postulaty sił ekonomicznych czy finansowych winny być traktowane ze szczególną ostrożnością. Co więcej, w sytuacji kontroli społeczeństwa przez siły ekonomiczne to wymiar sprawiedliwości daje zasadniczą gwarancję poszanowania praw podstawowych jednostek.

Kartkuję zapis ustaleń, do jakich doszli uczestnicy portugalskiego Kongresu. Nie znajduję w nim ani słowa o sędziowskich uposażeniach czy konieczności obrony uposażeniowego status quo

Przyjęcie nowych, specjalnych regulacji uzasadnionych aktualnym kryzysem, może być uzasadnione i skuteczne jedynie wówczas, gdy oparte zostanie na szerokim porozumieniu społecznym, a czas ich obowiązywania będzie z góry określony. Interwencja sędziów w przypadku zastosowania takich wyjątkowych regulacji musi być odważna, zrozumiała, konsekwentna, podtrzymywana zgodnymi argumentami w taki sposób, aby wzmocnić wiarygodność, przejrzystość i zaufanie do instytucji wymiaru sprawiedliwości.

Jeśli chodzi o kwestie stricto ekonomiczne, uczestnicy Kongresu akcentują, że we współczesnych społeczeństwach sądownictwo odgrywa centralną rolę w zakresie regulacji socjalnych oraz w rozwiązywaniu konfliktów, chroniąc tym samym prawa obywateli oraz rozwój ekonomiczny państwa. Podstawą zachowania spokoju społecznego w trudnych czasach ekonomicznych zawirowań, jak również utrzymania zaufania obywateli do państwa i instytucji ekonomicznych, pozostaje rozstrzygnięcie sądowe wydane we właściwym i rozsądnym terminie.

Kartkuję zapis ustaleń, do jakich doszli uczestnicy portugalskiego Kongresu. Nie znajduję w nim ani słowa o sędziowskich uposażeniach czy konieczności obrony uposażeniowego status quo. Warto przy tym uzmysłowić sobie, że ustalenia dotyczą kraju nieporównywalnie silniej niż Polska dotkniętego przez zawirowania ekonomiczne. Przypadek?

Portugalczycy, co znamienne, obok kwestii dotykających ekonomicznej sfery działalności państwa i obywateli, dużo uwagi poświęcają zagadnieniom dotyczącym warunków bycia „dobrym sędzią”. Podkreślają, że nowi sędziowie powinni być powoływani z poszanowaniem socjalno-kulturalnego pluralizmu, przy uwzględnieniu odpowiedniego doświadczenia, jakie dany kandydat już zdobył. Podkreślają, że szkolenia sędziów powinny rozwijać ich obywatelską wrażliwość, etykę, deontologię, znajomość praw człowieka, aktualną wiedzę o zasadach prawa i sprawiedliwości. Taka wiedza umożliwi sędziemu właściwe rozpoznanie bieżącej rzeczywistości społecznej i zachodzących w niej zmian.

Czytam, że wydajność sądownictwa zależy od wprowadzania do sądów innowacyjnych rozwiązań z zakresu zarządzania sprawami, w tym na lepszej koordynacji pracy pomiędzy sędzią a odpowiednimi urzędnikami. Czytam też, że zarządzanie sprawami i sądami można poprawić poprzez wprowadzenie w tym zakresie odpowiednich regulacji prawnych, ale także dzięki odpowiedniej inicjatywie samych sędziów.

Warto czasem przyjrzeć się postawom kolegów z innych krajów europejskich. Zobaczyć, jakimi problemami żyją. Uzmysłowić sobie, że można i trzeba myśleć o kryzysie przez pryzmat praw podstawowych i konieczności ochrony prawnej jednostek najsłabszych ekonomicznie, a nie wyłącznie przez pryzmat własnej wygody czy własnych uposażeń. Bycie sędzią zobowiązuje.