Książki prawnicze

Tagi:

Co roku wydawcy wprowadzają na polski rynek kilka tysięcy nowych publikacji książkowych skierowanych do prawników. Są wśród nich zarówno pozycje nowe, jak i kolejne wydania uznanych tytułów. W tej rubryce chcielibyśmy przybliżyć Czytelnikom najciekawsze, naszym zdaniem, książki prawnicze, które ukazały się lub w najbliższym czasie ukażą się na rynku.wydawniczym.

Postępowanie karne
Paweł Wiliński – „Proces karny w świetle Konstytucji”

Fot. Wolters Kluwers Polska

Paweł Wiliński – „Proces karny w świetle Konstytucji”

Jak trafnie zauważa autor, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, koniec XX w. i początek nowego stulecia umocniły „przedziwne przekonanie, że każdy problem ze stosowaniem prawa karnego rozwiązać można wprowadzeniem zmian albo rozszerzeniem obowiązujących przepisów”. Konsekwencją tego jest chaos, brak stabilności prawa i jego inflacja. Konieczne wydaje się zatem przeprowadzenie fundamentalnej analizy najistotniejszych zasad procesu karnego w świetle Konstytucji RP. Ustawa zasadnicza jest aktem o podstawowym znaczeniu w zakresie ochrony praw i wolności obywatelskich, może też pełnić rolę trwałego odniesienia dla obowiązującego od piętnastu lat i nowelizowanego już ponad 70 razy Kodeksu postępowania karnego. Istotnym powodem dla powstania pracy „Proces karny w świetle Konstytucji” jest także znaczący w ostatnich latach wzrost aktywności Trybunału Konstytucyjnego w zakresie oceny zgodności z ustawą zasadniczą przepisów k.p.k.

Realizując założenia publikacji, autor przede wszystkim omawia przepisy Konstytucji w sposób bezpośredni odnoszące się do gwarancji procesowych i poddaje systematycznej analizie te orzeczenia TK, które w sposób istotny wpłynęły na obraz współczesnej procedury karnej. Jedynie w ograniczonym, niezbędnym zakresie, autor odwołuje się do dorobku doktryny prawa konstytucyjnego – czyniąc to na tle poszczególnych orzeczeń, w których koncepcje doktrynalne znalazły swój wyraz. Taka konstrukcja pracy wydaje się naturalną konsekwencją procesu „konstytucjonalizacji prawa”, rozumianego jako „wtórne podporządkowanie Konstytucji istniejącego systemu prawnego i jego podstawowych gałęzi”.

W pracy prof. Wilińskiego znajdziemy m.in. ciekawe rozważania dotyczące problematyki sprawiedliwości rozstrzygnięć sądowych. Autor w interesujący sposób dokonuje rozróżnienia między, jak się wydaje, bliskimi pojęciami „sprawiedliwości proceduralnej” i „rzetelnego procesu”. Na szczególną uwagę zasługuje zaś podkreślenie konieczności oceny sprawiedliwości rozstrzygnięcia przez pryzmat realizacji prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego. Konsekwencją tego stanowiska jest krytyczna ocena tej linii orzecznictwa Trybunału (por. np. wyrok w sprawie SK 38/02), w której w istocie wykluczono z zakresu podmiotowego prawo pokrzywdzonego do sądu. Wnikliwej, krytycznej analizie poddaje autor te ingerencje TK, które były wyrazem oceny poszczególnych rozwiązań normatywnych w oderwaniu od ich kontekstu i systemowej poprawności rozwiązań procesowych.

Książka prof. Pawła Wilińskiego z założenia adresowana jest do sędziów, adwokatów oraz prokuratorów i zdecydowanie godna jest polecenia tej właśnie grupie Czytelników. Uczestnicząc na co dzień w procesie wykładni prawa muszą oni bowiem odpowiadać m.in. na pytania o bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP czy jej relacje z prawem unijnym.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 315, cena 99 zł

Aternatywne metody rozwiązywania sporów
Marcin Białecki – „Mediacja w postępowaniu cywilnym”

Fot. Wolters Kluwer Polska

Marcin Białecki – „Mediacja w postępowaniu cywilnym”

Mediacja miała zmienić obraz wymiaru sprawiedliwości, odciążyć sądy, a stronom dać możliwość wypracowania, z udziałem bezstronnej osoby trzeciej, satysfakcjonującej je ugody. Niestety, statystyki sądowe nie pozostawiają wątpliwości, iż ta konsensualna metoda rozwiązywania sporów, w praktyce nadal ma marginalne znaczenie. Po siedmiu latach od jej wprowadzenia do k.p.c. nie mamy „mediacyjnej rewolucji”, a promediacyjna ewolucja postaw stron i sądów przebiega wyjątkowo powoli.

Monografia dr. Marcina Białeckiego stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o możliwości rozwoju instytucji, która dotąd nie spełniła pokładanych w niej nadziei. Czytelnik w pierwszej kolejności poznaje genezę mediacji i ratio legis wprowadzenia jej do polskiego porządku prawnego. Autor omawia też poszczególne stadia mediacji, osobny rozdział poświęcając osobie mediatora – jego kształceniu, obowiązkom, wynagrodzeniu i problemom odpowiedzialności cywilnej.

Mediację poznajemy także na tle prawnoporównawczym, które służy autorowi do prezentacji rozwiązań zdolnych ożywić tę instytucję w polskich realiach. Jednym z nich mogłaby być np. niemiecka „klauzula otwarcia”. Pozwala ona na prowadzenie sporu przed sądem dopiero wówczas, gdy państwowy „organ pojednawczy” podjął już próbę jego ugodowego zakończenia. Zdaniem autora, warto zastanowić się zwłaszcza nad obligatoryjną mediacją w sprawach małżeńskich, rodzinnych i opiekuńczych. Przy czym „obligatoryjności” nie należy rozumieć jako przymusu udziału stron w postępowaniu pozasądowym, tylko obowiązku jego zainicjowania. Można bowiem zakładać, że postępowanie prowadzone przed profesjonalnie przygotowanym mediatorem zachęci strony do aktywnego rozwiązania ich sporu oraz do przedstawienia sądowi akceptowanego przez nie porozumienia.

Dr Białecki dostrzega istotne dla funkcjonowania mediacji problemy o charakterze normatywnym. Znajdziemy zatem w książce np. ciekawe zagadnienia związane ze skutkami wszczęcia mediacji – w tym zarzutem istnienia umowy o mediację, charakterem prawnym umowy o mediację, czy wyjściem w ugodzie mediacyjnej poza pierwotne granice sporu. Autor zauważa także problem braku dostatecznych gwarancji bezstronności mediatora, proponuje zatem de lege ferenda wprowadzenie możliwości wyłączenia mediatora przez strony. Wskazuje również na potrzebę celowościowej wykładni art. 183 15§ 2 k.p.c., zgodnie z którą zatwierdzenie przez sąd ugody zawartej przed mediatorem zwalniałoby strony z obowiązku zachowania szczególnej formy czynności prawnej. Wspomnianą propozycję, w świetle dotychczasowego stanowiska doktryny, można jednak uznać za dyskusyjną.

Bez wątpienia pozycja „Mediacja w postępowaniu cywilnym” zasługuje na lekturę jako istotny głos w debacie zmierzającej do odpowiedzi na pytanie, dlaczego tzw. „złote zasady” mediacji – dobrowolność, poufność, bezstronność, neutralność i akceptowalność – dotychczas nie przemówiły do Polaków.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 281, cena 99 zł

Cyfryzacja postępowań
Anna Kościółek – „Elektroniczne czynności procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym”

Fot. Wolters Kluwer

Anna Kościółek – „Elektroniczne czynności procesowe w sądowym postępowaniu cywilnym”

Pozycja autorstwa dr Anny Kościółek analizuje wpływ nowoczesnych rozwiązań technologicznych na pojmowanie czynności procesowych. Poza ich definicją, która już dzisiaj musi uwzględniać specyfikę elektronicznego postępowania upominawczego, problematycznym wydaje się m.in. zakres stosowania środków informatycznych na gruncie obowiązujacego k.p.c. Nie mniej istotna jest ocena, na ile odnośne regulacje dotrzymują kroku informatycznej rzeczywistości. Autorka już we wstępie wyjaśnia, iż według niej elektroniczna czynność procesowa to „tradycyjnie definiowana czynność procesowa, dokonywana w nowej, elektronicznej formie”. Wydaje się proste? Niestety, takim nie jest, zaś samo pojęcie „formy elektronicznej” długo jeszcze będzie przedmiotem doktrynalnych sporów.

Książka składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy omawia czynności procesowe w ich tradycyjnym rozumieniu. Mamy więc okazję przypomnieć sobie cechy tych czynności, cel ich dokonywania, formy oraz różnice między nimi a czynnościami materialnoprawnymi. Kolejny rozdział poświęcono rodzajom tradycyjnych czynności procesowych. Wydaje się, że sędziowie, radcowie prawni oraz adwokaci, do których publikacja jest kierowana, mogą sobie pozwolić na skróconą lekturę obu rozdziałów.

Rozdział trzeci dotyczy pojęcia elektronicznych czynności procesowych. Dowiadujemy się, że elektroniczna forma czynności procesowych zakłada podejmowanie ich przy użyciu „elektronicznych nośników informacji”. Niestety, jak słusznie zauważono, dla rekonstrukcji tego elementu definicji musimy odwołać się albo do innych niż k.p.c. aktów prawnych, albo poszukać podpowiedzi w głosach doktryny. Pozostaje też problem, jak w poczet elektronicznych nośników typu płyta CD czy DVD zaliczyć Internet. Właściwa wydaje się zatem propozycja odwołania się do szerszego pojęcia podejmowania czynności za pomocą „środków komunikacji elektronicznej”. Zgodzić się też trzeba z wnioskiem autorki, iż brak jest podstaw do przyjęcia tożsamości „między materialnym substratem formy pisemnej (…) i związanym z nim własnoręcznym podpisem a niematerialnym środkiem, za pomocą którego dochodzi do uzewnętrznienia formy elektronicznej (np. Internet), który nie wymaga własnoręcznego podpisu”. Słuszne jest zatem wyodrębnienie formy elektronicznej czynności prawnej. Na uwagę Czytelnika zasługują również zawarte w tym rozdziale rozważania dotyczące ustalenia momentu wniesienia elektronicznego pisma procesowego, z ciekawymi uwagami de lege ferenda.

W ostatnim rozdziale, poświęconym rodzajom elektronicznych czynności procesowych, poruszono natomiast m.in. zagadnienia związane z uwierzytelnianiem tożsamości osoby dokonującej czynności w systemie informatycznym, ograniczeniami bezpiecznego podpisu elektronicznego czy problemami elektronicznych doręczeń.

Książka dr Kościółek zawiera wnikliwą analizę poruszanej tematyki, z szerokim wykorzystaniem dostępnej literatury przedmiotu. Godna uwagi jest też refleksja autorki, która dostrzegając rolę nowoczesnych rozwiązań technologicznych w modernizacji i usprawnieniu czynności procesowych, nie bagatelizuje ograniczeń tego procesu i w sposób precyzyjny definiuje zagrożenia z nim związane.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 364, cena 99 zł

Cywilistyka
Jacek Gudowski, Karol Weitz (red.) – „Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego”

Fot. LexisNexis

Jacek Gudowski, Karol Weitz (red.) – „Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego”

Wergiliusz twierdził, że praktyka jest złota, zaś teoria – bezpłodna (aurea praxis, sterilis theoria). Miał rację o tyle, że pogodzenie obu tych nurtów działalności ludzkiej wymaga wyjątkowych umiejętności, wysiłku i wytrwałości. Niewątpliwie Profesorowi Tadeuszowi Erecińskiemu sztuka ta się udała. Jego postaci Czytelnikom nie trzeba przybliżać. Jubileusz 65. urodzin Profesora, z którym związana jest poświęcona mu publikacja, usprawiedliwia jedynie przypomnienie, że od ponad czterdziestu lat Profesor zajmuje się pracą naukowo-dydaktyczną, nieprzerwanie od 1997 r. kierując Katedrą (dawniej Zakładem) Postępowania Cywilnego Uniwersytetu Warszawskiego. Chciałoby się powiedzieć „tyle o teorii”, ale to zaledwie wstęp do opisu działalności naukowej Profesora, autora ponad 150 publikacji, redaktora naczelnego „Przeglądu Sądowego”, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli jurysprudencji. Profesor, będąc sędzią Sądu Najwyższego i Prezesem Izby Cywilnej SN, ma też wyjątkową możliwość sprawdzania współtworzonych rozwiązań doktrynalnych w praktyce orzeczniczej. Szczególnym pomostem pomiędzy teorią i praktyką jest zaś jego działalność na gruncie tworzenia przepisów prawa, jako przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.

W liczącej ponad trzy tysiące stron „Księdze pamiątkowej” znajdziemy ponad sto dwadzieścia artykułów przedstawicieli doktryny, często uczniów i współpracowników Profesora. Zasadnicze działy tematyczne jej pierwszego tomu dotykają zagadnień postępowania cywilnego rozpoznawczego, postępowania zabezpieczającego, egzekucyjnego i upadłościowego oraz międzynarodowego i europejskiego prawa procesu cywilnego. Opublikowano tu również rozważania przedstawicieli zagranicznej doktryny, na tle obcych systemów procesowych. Tom drugi poświęcono problematyce arbitrażu i mediacji, prawu prywatnemu, zagadnieniom wymiaru sprawiedliwości, a nadto historii i współczesności procesu cywilnego.

Nie sposób, choćby pokrótce, odnieść się do poszczególnych, tak licznych publikacji. Bogactwo poruszonej tematyki daje jednak gwarancje, że każdy prawnik zainteresowany rozwojem szeroko pojętego prawa i postępowania cywilnego, z całą pewnością odnajdzie w Księdze tematy mu bliskie.

Wydawca: LexisNexis, tom 1 i 2, s. 3137, cena 450 zł