Deregulacja: obywatel ma głos

Tagi: , ,
Deregulacja

Fot. Gasholein / Flickr

Odpowiadając na duże zainteresowanie społeczne procesem uwalniania zawodów regulowanych, Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało narzędzie, dzięki któremu obywatele mogą przekazywać dostrzeżone przez siebie problemy w dostępie do tych profesji. Na stronie internetowej MS udostępniono specjalną ankietę, która jest pierwszym i kluczowym elementem tzw. IV transzy deregulacji.

Prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości proces deregulacji dostępu do zawodów podzielony został na trzy ustawy (tzw. transze), z których pierwsza, obejmująca m.in. zawody prawnicze (notariusz, komornik, adwokat, radca prawny), weszła w życie 23 sierpnia 2013 r. (cześć przepisów obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.). Drugi projekt ustawy jest obecnie przedmiotem prac w Sejmie w Nadzwyczajnej Komisji ds. związanych z ograniczeniem biurokracji, a trzeci został w listopadzie 2013 r. przekazany pod obrady Komitetu Stałego Rady Ministrów.

Elastyczny legislator

Deregulacja rozpatrywana jest przeważnie w kontekście jej potencjalnych ekonomicznych skutków, ewentualnie społecznych emocji i wątpliwości, jakie wzbudza, zwłaszcza wśród objętych nią grup zawodowych. Niezależnie od powyższego, uwalnianie dostępu do zawodów to ciekawy przykład elastyczności administracji rządowej. Choć formalnym koordynatorem legislacyjno-organizacyjnym całego procesu jest Minister Sprawiedliwości, to w działania zaangażowani byli merytoryczni przedstawiciele pozostałych ministerstw – co stało się koniecznością przy opracowywaniu projektów ustaw obejmujących tak złożoną i różnorodną materię.

Punktem wyjścia był przegląd wszystkich zawodów regulowanych wskazanych na listach Komisji Europejskiej oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Było to konieczne do oceny, czy obowiązujące regulacje są niezbędne i adekwatne do celu, jaki w zamierzeniu miały realizować. Następnie przystąpiono do bieżącej współpracy z właściwymi ministerstwami celem wypracowania zapisów ustawowych wdrażających uzgodnione wcześniej rozwiązania.

Choć przyjęty sposób działania okazał się skuteczny, bo zapewnił sprawne zarządzanie procesem i stały kontakt ze specjalistami, to niósł za sobą pewne ograniczenia. Jednym z najistotniejszych była analiza jedynie tych zawodów, które umieszczone zostały na wspomnianych listach. W efekcie, podczas opracowywania projektów ustaw deregulacyjnych, napotkano na szereg zawodów nieujętych w tych dokumentach. W toku prac do Ministerstwa Sprawiedliwości napływały również głosy obywateli zgłaszających nieznane administracji rządowej utrudnienia w wykonywaniu zawodów.

Dialog on-line

Wskazane przez obywateli w ankiecie problemy zostaną wstępnie przeanalizowane we współpracy z odpowiedzialnymi merytorycznie ministrami. Skutkiem tej analizy będzie ocena zasadności danej propozycji oraz opracowanie sposobu rozwiązania wskazanego problemu, co również zostanie, w drugim etapie konsultacji on-line, poddane społecznej dyskusji. Na każdym etapie procesu przewidziano zatem możliwość aktywnego udziału w nim obywateli i umożliwiono ich dialog z rządowymi fachowcami. Skutkiem wspomnianej analizy będzie wygenerowanie listy problemów, których rozwiązanie powinno przybrać formę zmian ustawowych.

Powyższa koncepcja przed jej wdrożeniem skonsultowana została przez Ministra Sprawiedliwości z pozostałymi ministrami i zdobyła przychylne oceny. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaoferował współdziałanie m.in. w zakresie zaangażowania w inicjatywę środowisk uczelnianych, czego skutkiem był wspólny list obu ministrów do rektorów uczelni wyższych z prośbą o zainteresowanie ankietą studentów.

Ministrowie wskazywali też, ze projekt stanowi ciekawy przykład pozyskiwania opinii obywateli już na etapie prelegislacyjnym. To swego rodzaju precedens pozwalający obywatelom wpłynąć na zakres i przedmiot planowanego aktu prawnego – dotychczas, co do zasady, konsultacjami społecznymi objęte były propozycje opracowane przez administrację, a dyskusji i ewentualnym modyfikacjom podlegał jedynie szczegółowy sposób wdrożenia zakładanego rozwiązania.

Dotychczasowe prace deregulacyjne były prawdopodobnie największym i najbardziej szczegółowym przeglądem zawodów regulowanych w Polsce. Przeprowadzone analizy wykazały szereg niepokojących reguł i tendencji odnośnie tych profesji. Za przykład może posłużyć tzw. podwójne egzaminowanie polegające na nieuwzględnianiu w egzaminach zawodowych (np. inżynierowie, doradcy podatkowi itp.) egzaminów zdawanych przez kandydatów na studiach, co prowadzi do dublowania ich zakresów. Najpoważniejszym skutkiem tego mechanizmu jest obniżenie rangi egzaminów uczelnianych, a tym samym całego szkolnictwa wyższego.

Podobne spostrzeżenia będą przedmiotem dalszych analiz i skutkować będą ponownym przeglądem wszystkich zawodów regulowanych. Wnioski z takiego przeglądu będą również uwzględnione w projekcie IV ustawy deregulacyjnej.

Niezależnie od wspomnianych prac legislacyjnych, Ministerstwo Sprawiedliwości współpracuje z Komisją Europejską w oparciu o komunikat COM(2013)676 z 2 października 2013 r., który zaleca przeprowadzenie przez państwa członkowskie wzajemnej oceny regulacji zawodów.