Integracja zawodowa szansą dla nieletnich

Ministerstwo Sprawiedliwości zakończyło realizację dwóch projektów przygotowujących młodzież z zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich do wejścia na rynek pracy. Ponad ośmiuset podopiecznych zdobyło praktyczną wiedzę na temat wyszukiwania ofert pracy, pisania CV oraz udziału w rozmowach kwalifikacyjnych z pracodawcami.

Na dzień 31 grudnia 2009 r., w 35 funkcjonujących w Polsce zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich przebywało blisko 1,7 tys. nieletnich. Każdego roku na rynek pracy wkracza średnio 800 wychowanków tych placówek. Tylko niewielu z nich wie, jak się na tym rynku odnaleźć. – Bardzo często młodzież, która trafia do zakładów i schronisk, pozbawiona jest podstawowych umiejętności społecznych. Wynika to z wcześniejszych zaniedbań wychowawczych ze strony ich rodzin – twierdzi sędzia

, zastępca dyrektora Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości, koordynatorka obu projektów. Problem stanowią również zaległości edukacyjne karanych nieletnich. Nadrabiane są one w funkcjonujących przy placówkach szkołach podstawowych, gimnazjach oraz dwuletnich szkołach zawodowych przygotowujących m.in. do zawodu ślusarza, tapeciarza, malarza, stolarza oraz kucharza małej gastronomii. Jednak nieletni ze schronisk i zakładów, mimo zdobytego w nich wystarczającego przygotowania zawodowego, źle radzą sobie na rynku pracy. – Młodzież kształcona w warunkach izolacji społecznej nie wie, gdzie szukać pracy, ani jak rozmawiać z pracodawcą. Niestety, również pracodawcy wykazują zwykle duży dystans w stosunku do podopiecznych zakładów poprawczych – dodaje sędzia Lewoc.

Chcąc zaradzić tym trudnościom, Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości zgłosił potrzebę wdrożenia dwóch projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej. Pierwszy z nich miał na celu przygotowanie osób przebywających w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich do kontaktów z instytucjami rynku pracy i pomocy społecznej, drugi polegał na zorganizowaniu konferencji przedstawicieli zakładów dla nieletnich, instytucji rynku pracy, pomocy społecznej i partnerów społeczno-gospodarczych na temat przygotowania nieletnich do integracji zawodowej i społecznej. Z jednej strony oba działania miały na celu umożliwienie nieletnim nabycia umiejętności aktywnego poszukiwania pracy i swobody w kontaktach z instytucjami rynku pracy, z drugiej zaś stworzenie płaszczyzny dla współpracy zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich z tymi podmiotami.

Pierwszy drogowskaz

W ramach projektu pt. „Przygotowanie osób przebywających w zakładach

Materiały w Internecie
oraz
www.ms.gov. pl/pokl033/ (konferencje).
Znaleźć na nich można wszystkie wydane w ramach działań broszury, podręcznik „Przygotowanie osób przebywających w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich do kontaktów z instytucjami rynku pracy i pomocy społecznej”, a także „Materiały pokonferencyjne”.

poprawczych i schroniskach dla nieletnich do kontaktów z instytucjami rynku pracy i pomocy społecznej”, wytypowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości firma szkoleniowo-doradcza przeprowadziła we wszystkich zakładach poprawczych i schroniskach trzydniowy cykl szkoleń w wymiarze 34 godzin. Zajęcia odbyły się w okresie 15 kwietnia – 27 czerwca 2009 roku, wzięło w nich udział 841 podopiecznych.

Zajęcia przebiegały w dwóch modułach – teoretycznym i warsztatowym. Wychowankowie zakładów poprawczych zapoznani zostali z podstawami prawa pracy, przybliżono im dokumenty związane z zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, wskazano m.in. rodzaje umów o pracę, sposoby ich zawarcia i rozwiązania, a także formy wynagradzania za pracę. Znaczna część szkolenia poświęcona była umiejętnościom korzystania z usług urzędów pracy, ośrodków pomocy społecznej, agencji pośrednictwa pracy, ale skoncentrowana została także na sposobach aktywnego poszukiwania zatrudnienia, również z wykorzystaniem Internetu. Młodzież dowiedziała się, jak znaleźć i odpowiedzieć na ofertę pracy, poprawnie napisać CV oraz list motywacyjny. W programie szkolenia znalazły się też warsztaty przygotowujące do rozmów kwalifikacyjnych, autoprezentacji, a także radzenia sobie ze stresem związanym z rozmową rekrutacyjną. Nieletni mieli dodatkowo szansę uczestnictwa w indywidualnych konsultacjach z doradcą zawodowym, pozwalających wybrać najkorzystniejszą ścieżkę zawodową w odniesieniu do własnych predyspozycji. – Większość podopiecznych zdawała sobie sprawę, że umiejętnościami omawianymi podczas szkoleń już za chwilę będzie musiała wykazać się samodzielnie, poszukując pracy, dlatego aktywnie uczestniczyła w zajęciach. Wiedząc, jak warsztaty prowadzili specjaliści, możemy kontynuować je we własnym zakresie, bo taką potrzebę ciągle zgłaszają nam podopieczni – mówi Sebastian Dec, dyrektor Zakładu Poprawczego w Poznaniu. Pomocne w tym względzie będą, wydane w ramach projektu, bezpłatne broszury oraz specjalistyczny podręcznik ułatwiający wychowawcom placówek prowadzenie podobnych zajęć.

Szkolenia nader skuteczne

W ramach podsumowania projektu, we wrześniu i w październiku 2009 roku, we wszystkich 35 placówkach zorganizowano konkursy wiedzy o rynku pracy przygotowane w oparciu o tematykę przeprowadzonych szkoleń. Na podstawie wyników tych konkursów oraz analizy odpowiedzi obliczono, że średnia potwierdzająca zdobytą przez wychowanków wiedzę wyniosła ok. 74 proc. O wysokiej skuteczności przyjętego modelu szkoleń mówią także wychowawcy zakładów poprawczych i schronisk. – W odniesieniu do moich wcześniejszych doświadczeń dostrzegam, że nieletni, którzy odbyli szkolenie, znacznie szybciej samodzielnie znaleźli pracę i bardziej dbają o jej utrzymanie – twierdzi Andrzej Tomczyk, wicedyrektor Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w Raciborzu.

W 30 placówkach przeprowadzono również ankietę ewaluacyjną sprawdzającą przydatność przeprowadzonych zajęć. Badanie miało charakter dobrowolny. Wyniki okazały się pozytywne – 78 proc. nieletnich wyraziło chęć ponownego uczestnictwa w szkoleniach.

Przełamać stereotypy pracodawców

Zaangażowanie nieletnich w aktywne poszukiwanie pracy to jednak dopiero połowa sukcesu. – Wciąż istnieje duża bariera między pracodawcami i lokalnymi instytucjami rynku pracy, a wychowankami schronisk dla nieletnich i zakładów poprawczych – przyznaje sędzia

. Postawa pracodawców wynika z obaw o przeszłość nieletnich i ich naganne zachowania w przyszłości, ale również z niewiedzy o kwalifikacjach zawodowych, które ta młodzież posiada.

Wychodząc naprzeciw potrzebie wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy uczestnikami rynku pracy, Ministerstwo Sprawiedliwości zorganizowało, w ramach kolejnego projektu na rzecz karanej młodzieży, cykl trzech konferencji pt. „Przygotowanie nieletnich przebywających w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich do integracji zawodowej i społecznej”. Spotkania miały wymiar regionalny i zgromadziły, poza pracownikami zakładów i schronisk, także sędziów, przedstawicieli nauki, reprezentantów organizacji pozarządowych, urzędów pracy, agencji pośrednictwa pracy oraz związków przedsiębiorców, a także pracowników ośrodków pomocy rodzinie. Konferencje odbyły się w pierwszej połowie października 2009 r., kolejno w Poznaniu, Krakowie i Warszawie.

Wnioski z konferencji

W ramach podsumowania powyższego projektu wydana została bezpłatna broszura „Materiały pokonferencyjne”, stworzona na podstawie najciekawszych wystąpień panelistów. Publikacja zawiera również podsumowania i wnioski z dyskusji prowadzonych w trakcie konferencji.

Jej uczestnicy wskazywali na potrzebę zweryfikowania formalnych wymagań kwalifikacyjnych stawianych kandydatom na pedagogów w zakładach dla nieletnich. Podkreślano konieczność większego ukierunkowania pracy z nieletnimi na poprawę kompetencji społecznych i zawodowych młodzieży, a co za tym idzie, zaproponowano poszerzenie oferty kursowej placówek. Według uczestników konferencji należałoby też sprofilować zakłady poprawcze ze względu na kierunki oraz poziomy kształcenia zawodowego.

Podczas dyskusji liczne głosy poparcia zyskała propozycja utworzenia nowego rodzaju schronisk dla nieletnich, tj. schronisk profilaktycznych. W odróżnieniu od schronisk zwykłych i interwencyjnych, mogłoby one realizować zadania zapobiegawcze wobec nieletnich zagrożonych demoralizacją i niedostosowaniem społecznym. Schroniska takie realizowałyby intensywne programy wychowawcze, do czasu podjęcia decyzji przez sąd, niekoniecznie o zastosowaniu środka poprawczego wobec nieletniego. – Nad zgłoszonymi pomysłami będziemy nadal pracować – zapewnia sędzia Monika L ewoc. – Najważniejsze, że dzięki zakończonym projektom przedstawicielom naszych placówek udało się nawiązać kontakty z urzędami pracy, instytucjami pośrednictwa pracy oraz prywatnymi przedsiębiorcami, a tym samym przełamać pierwsze lody ze środowiskami, na których zależy nam najbardziej – dodaje.

Oba projekty realizowanie przez Ministerstwo Sprawiedliwości zakończyły się w grudniu 2009 r. Koszty przeprowadzenia szkoleń dla młodzieży zamknęły się w kwocie ok. 550 tys. zł (w porównaniu z umową na dofinansowanie projektu, wydatki były mniejsze ok. 200 tys. zł), koszt przeprowadzenia konferencji wyniósł ok. 113 tys. zł (ok. 37 tys. zł oszczędności).

Działania rozłożone na lata

Ministerstwo Sprawiedliwości kontynuuje starania zmierzające do zwiększenia poziomu zatrudnienia i integracji społecznej młodzieży z zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich. W trakcie realizacji pozostają trzy projekty wieloletnie dofinansowane ze środków europejskich, a więc: „Kształcenie zawodowe nieletnich przebywających w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich”, „Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich” oraz „Rozwój kompetencji społecznych osób przygotowujących się do opuszczenia zakładów poprawczych”. Okres ich wdrażania zakończy się 31 grudnia 2013 roku, zaś ich przewidywana wartość to 77,2 mln zł.

Wszystkie opisane projekty realizowane są w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 i współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

Autorka jest dziennikarką, specjalizuje się w tematyce europejskiej i edukacyjnej