Przesłuchania przyjazne dzieciom

Konferencja w sprawie kampanii informacyjnej Dziecko – świadek szczególnej troski

Fot. Krzysztof Wojciewski

Ministerstwo Sprawiedliwości wraz z Fundacją Dzieci Niczyje rozpoczęło trzeci etap kampanii „Dziecko – świadek szczególnej troski”. Podczas konferencji inauguracyjnej przedstawiono działania, których wprowadzenie ma wpłynąć na zmianę sposobu prowadzenia czynności procesowych w postępowaniach z udziałem małoletnich.

3 marca 2010 r. w siedzibie Ministerstwa odbyła się konferencja inaugurująca trzeci etap kampanii „Dziecko – świadek szczególnej troski”. Tegoroczna edycja, realizowana pod hasłem „Będę przesłuchany / Będę przesłuchana”, szczególny nacisk kładzie na sposób realizacji procedur prawnych, w których uczestniczą dzieci – ofiary bądź świadkowie przestępstw. W przeciwieństwie do pierwszej edycji (realizowanej w 2004 r.), która miała na celu zwrócenie uwagi sędziom i prokuratorom na konieczność zagwarantowania dzieciom uczestniczącym w postępowaniu karnym szczególnej ochrony, oraz drugiej (2007 r.), promującej ideę tworzenia Przyjaznych Pokoi Przesłuchań Dzieci, trzecia edycja ma przyczynić się do rozwoju kompetencji w zakresie prowadzenia procedur z udziałem małoletnich świadków. Do realizacji tego celu posłużyć mają m. in. szkolenia dla sędziów, prokuratorów, policjantów oraz biegłych sądowych, realizowane we współpracy z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury oraz samorządami.

– Prowadzenie przesłuchania z udziałem dziecka wymaga szczególnych kompetencji, nie tylko w sensie umiejętności prokuratorskich czy śledczych. Kompetencje te, nieuregulowane w przepisach, wiążą się ze specjalnymi predyspozycjami osobowościowymi koniecznymi z uwagi na szczególny charakter pracy z młodym świadkiem bądź ofiarą – powiedział podczas konferencji Krzysztof Kwiatkowski, szef resortu.

Uczestniczący w spotkaniu przedstawiciele organizacji pozarządowych zgodnie podkreślali, że dziecko nie może być podwójnie krzywdzone – najpierw przez sprawcę przestępstwa, później przez przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Wśród przyczyn powtórnej wiktymizacji nieletnich wymieniano m.in. niewłaściwą postawę sędziów i prokuratorów, którzy często nie potrafią dostosować swoich pytań do możliwości rozwojowych młodego przesłuchiwanego. Marek Michalak, Rzecznik Praw Dziecka, którego urząd od tego roku jest współorganizatorem kampanii, zwrócił z kolei uwagę na powtarzający się problem wielokrotnego przesłuchiwania najmłodszych świadków, a także apelował o zwiększenie roli psychologa w procesie przesłuchiwania.

Choć przepisy Kodeksu postępowania karnego w artykułach 185, 185a i 185b przyznają szczególną ochronę małoletnim świadkom, jednak w praktyce jej zakres jest niewielki. – Obecna procedura nie precyzuje, kto może być obecny w czasie przesłuchiwania. Dlatego myślimy o stworzeniu tzw. protokołu przesłuchań dziecka. Miałby on gwarantować stosowanie przyjaznych procedur, w tym zobowiązywać przesłuchującego do nawiązania kontaktu psychologicznego z dzieckiem, np. poprzez rozmowę na neutralne tematy we wstępnej fazie postępowania czy zadawania dziecku pytań w określony, niesugerujący sposób – mówiła Monika Sajkowska, dyrektor Fundacji Dzieci Niczyje.

Podczas konferencji przedstawiciele Fundacji wysunęli też kilka postulatów w sprawie zmian legislacyjnych w procedurze karnej – m.in. zwiększenia przedziału wiekowego dziecka, które powinno być przyjaźnie przesłuchiwane oraz przyznania szerszych uprawnień biegłym psychologom podczas prowadzenia przesłuchań.

Trzecia część kampanii „Dziecko – świadek szczególnej troski”, choć ma na celu głównie edukację sędziów i prokuratorów, kontynuuje założenia poprzednich edycji, np. w zakresie rozwijania sieci Przyjaznych Pokoi Przesłuchań Dzieci. Podczas konferencji inauguracyjnej wręczono cztery kolejne certyfikaty Przyjaznych Pokoi, tym samym liczba takich miejsc wzrosła do 39.

Kampania „Dziecko – świadek szczególnej troski” organizowana jest od 2004 r. przez Fundację Dzieci Niczyje we współpracy z MS. Jej celem jest zwiększenie wrażliwości przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości na sytuację dziecka w postępowaniu karnym.

Karta Praw – z myślą o najmłodszych

„Karta Praw Dziecka – Ofiary / Świadka Przestępstwa” to dokument o charakterze poradniczym, którego dystrybucja do instytucji wymiaru sprawiedliwości ma się przyczynić do promowania tzw. przyjaznej procedury w postępowaniach karnych z udziałem małoletnich. Treść Karty, opracowana przez ekspertów z Fundacji Dzieci Niczyje, pierwszy raz została zaprezentowana podczas VI Ogólnopolskiej Konferencji „Pomoc dzieciom – ofiarom przestępstw” w październiku ub.r.Najważniejsze zapisy Karty podkreślają konieczność:
– uszanowania godności dziecka występującego w charakterze świadka bądź ofiary przestępstwa,
– poważnego traktowania praw dziecka oraz rzetelnej oceny wiarygodności jego wypowiedzi,
– umożliwienia dziecku swobodnego wyrażenia własnego zdania,
– jednokrotnego przesłuchania dziecka – świadka / ofiary przestępstwa,
– przekazania dziecku rzetelnej informacji o przysługujących mu prawach,
– izolacji dziecka od sprawcy przestępstwa,
– zapewnienia dziecku pomocy psychologicznej, medycznej oraz pedagogicznej w związku z uczestnictwem w procedurach prawnych.