Pokrzywdzeni w centrum uwagi

Tagi: ,
Tegoroczny Tydzień zorganizowano w dniach

Fot. Archiwum

2143 osoby, które otrzymały porady od adwokatów, radców prawnych, komorników, prokuratorów, policjantów oraz psychologów – oto efekt tegorocznego Tygodnia Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Działania na rzecz poszkodowanych nie ograniczają się jednak do organizacji Tygodnia i trwają przez cały rok.

Porady w ramach tegorocznego, 14. Tygodnia Pomocy, świadczone były w dniach 24 lutego – 1 marca w 15 wyspecjalizowanych ośrodkach pomocy pokrzywdzonym działających pod patronatem Ministerstwa Sprawiedliwości na terenie całej Polski, a także w kilkudziesięciu punktach w mniejszych miejscowościach, które prowadzone są przez lokalne organizacje pozarządowe. W tym roku lista dyżurów liczyła aż 65 stron objętości.

W działania na rzecz pokrzywdzonych aktywnie włączyła się Prokuratura Generalna, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Komenda Główna Policji, Krajowa Rada Kuratorów, Naczelna Rada Adwokacka, Krajowa Rada Radców Prawnych, Komenda Główna Straży Granicznej, Krajowa Rada Komornicza i – po raz pierwszy – Krajowa Rada Notarialna. Ważnym wydarzeniem w ramach obchodów Tygodnia była też, zorganizowana przez Prokuraturę Generalną i Rzecznika Praw Obywatelskich w siedzibie Trybunału Konstytucyjnego, konferencja „Prawa ofiar przestępstw”. Poświęcono ją zagadnieniu wdrażania do polskiego porządku prawnego Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Implementacja tego aktu musi zakończyć się do 16 listopada 2015 r.

Fundusz bardziej pomocny

Świadczenie pomocy pokrzywdzonym nie kończy się wszakże na jednym tygodniu. Podstawowym mechanizmem umożliwiającym pomoc całoroczną jest Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Idea funduszu opiera się na pomyśle, by to sprawcy przestępstw – w ramach zasądzanych od nich nawiązek i świadczeń pieniężnych – finansowali świadczenia dla osób, które doznały szkody w wyniku przestępstwa. Tu pokreślić trzeba aspekt wychowawczy, ale też sprawiedliwościowy tego mechanizmu – pomoc pokrzywdzonym pochodzi nie ze środków budżetowych przeznaczanych na działania społeczne, a wyłącznie od tych, którzy uczynili krzywdę.

Fundusz funkcjonuje od stycznia 2011 r., zaś Minister Sprawiedliwości, który jest jego dysponentem, przeprowadził dotychczas cztery konkursy ofert na dotacje dla organizacji pozarządowych, w sumie przekazując im z funduszu ok. 13 milionów złotych. W 2013 r. zrealizowano 34 dotacje, dzięki którym 11 420 pokrzywdzonych mogło uzyskać pomoc prawną, psychologiczną i materialną (m.in. żywnościową, rehabilitacyjną, w postaci dopłat do czynszów czy sfinansowania przejazdów).

Od 6 lutego br. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie funkcjonowania funduszu (Dz. U. z 2014 r., poz. 189). Regulacja wymagała doprecyzowania i uzupełnień, z których najważniejsze to umieszczenie w niej zapisów dotyczących zasad przyznawania dotacji. W celu zapewnienia nieprzerwanego dostępu do świadczenia pomocy – co było najważniejszym postulatem organizacji pozarządowych – w rozporządzeniu wskazano, że konkurs na dotacje na kolejny rok musi zostać ogłoszony do końca października roku poprzedniego. Dodano kolejne rodzaje świadczeń, które mogą być finansowane ze środków funduszu – pomoc udzielana przez osoby pierwszego kontaktu, mediacje między pokrzywdzonym a sprawcą, także zakup niezbędnych środków pierwszej potrzeby (obuwia czy środków higieny osobistej).

Konkursy ofert otwarte są dla każdego podmiotu ze sfery organizacji pozarządowych, który nie działa dla osiągnięcia zysku. Limit pojedynczej dotacji ustalono w tym roku na 800 tys. zł i jest on najwyższym z dotychczasowych. Suma środków Funduszu, która może być przeznaczona wyłącznie na działania związane ze świadczeniem pomocy pokrzywdzonym, wynosi dziś ponad 25 mln zł.

Problematyczna kompensata

Kolejny mechanizm pomocowy dla pokrzywdzonych to instytucja kompensaty – świadczenia pieniężnego, które co do zasady ma zrefundować pokrzywdzonemu lub jego bliskim utracone na skutek przestępstwa zarobki, koszty leczenia i rehabilitacji oraz pogrzebu, w przypadku gdy nie można otrzymać zwrotu tych środków od sprawcy albo z innych źródeł.

Uchwalona 7 lipca 2005 r. ustawa o kompensacie jest wynikiem obowiązywania w krajach UE dyrektywy 2004/80/EC z 29 kwietnia 2004 r. W Polsce dostęp obywateli do kompensaty jest jednak utrudniony ze względu na przyjęte rozwiązania, które spotykają się z krytyką instytucji pozarządowych. Niezależnie od stopnia zasadności tej krytyki, warto zauważyć, że kompensata jest świadczeniem wykorzystywanym w sposób niewystarczający także z powodu niewielkiej świadomości społecznej w zakresie uprawnień do tego rodzaju pomocy.

MS podejmuje systematyczne środki zaradcze. W ramach programu Wzmacnianie i Rozbudowa Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw, w 2013 r. przeprowadzono 11 cykli szkoleniowych dla sędziów, prokuratorów, kuratorów, pracowników sądowych biur obsługi interesanta oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych. Dotyczyły one prawnych i psychologicznych aspektów pracy z pokrzywdzonymi przestępstwem, zaś ich elementem było zagadnienie kompensaty. W ten sposób przeszkolono ponad tysiąc osób, zaś w kolejnych latach planowane są dalsze szkolenia, kampania społeczna oraz działania informacyjne przybliżające kompensatę służbom i pokrzywdzonym.