Szansa w upadłości

Tagi:

shutterstock_112309862Wchodząca w życie 31 grudnia br. reforma upadłości konsumenckiej ma szansę uczynić z tej instytucji narzędzie realnej pomocy dla obywateli, którzy wpadli w pułapkę nadmiernego zadłużenia. A tym samym kilkunastokrotnie zwiększyć liczbę składanych do sądów wniosków o taką upadłość.

Postępowanie upadłościowe wobec konsumentów zostało wprowadzone do porządku prawnego nowelizacją ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze z 5 grudnia 2008 r. Kilkuletni okres stosowania tej instytucji pozwolił na krytyczną analizę przyjętych rozwiązań. Liczba ogłoszonych upadłości konsumenckich w latach 2009-2013 to zaledwie 4 proc. wszystkich rozpatrywanych wniosków, co stanowi trudny do podważenia dowód braku efektywności tej instytucji w jej dotychczasowym kształcie.

Z uwagi na powyższe, powołany przy Ministrze Sprawiedliwości zespół ds. reformy prawa upadłościowego przygotował rekomendacje zmian m.in. instytucji upadłości konsumenckiej. Zaowocowały one poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, uchwalonej 29 sierpnia 2014 r. (Dz. U. z 2014 Nr 1306).

Zmieniony model upadłości konsumenckiej, z jednej strony, bazuje na wcześniejszych rozwiązaniach, pozostawiając upadłość konsumencką w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze jako jedno z postępowań odrębnych, które jest prowadzone tylko na wniosek dłużnika, według odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego. Z drugiej strony, dopiero teraz czyni z tego postępowania w pełni procedurę oddłużeniową. Przepisem, który wskazuje na zmianę filozofii w podejściu do upadłości konsumentów, jest ust. 2 dodany do art. 2 p.u.n. Zgodnie z nim, postępowanie uregulowane ustawą wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej należy prowadzić tak, aby umożliwić umorzenie zobowiązań upadłego niewykonanych w postępowaniu upadłościowym, a jeśli jest to możliwe – zaspokoić roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu.

W przepisach bezpośrednio regulujących odrębne postępowanie upadłościowe wobec konsumentów, to jest w napisanych od nowa art. 4911 – 49123 p.u.n., zmiana podejścia do niewypłacalności konsumentów najlepiej odzwierciedla się w następujących rozwiązaniach:

• wprowadzeniu zmiany przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej – z rygorystycznie zakładającej, że stan niewypłacalności dłużnika musi wynikać tylko z wyjątkowych i niezależnych od dłużnika okoliczności, na opartą o wzorzec zwykłej staranności konsumenckiej. W nowym brzemieniu, art. 4914 ust. 1 p.u.n. przewiduje, że sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Dodać należy, że w dotychczasowym brzmieniu art. 4913 ust. 1, ustawodawca expressis verbis wykluczał ogłoszenie upadłości osoby, która zaciągnęła zobowiązanie będąc niewypłacalnym albo gdy do rozwiązania stosunku pracy dłużnika doszło z przyczyn leżących po stronie pracownika lub za jego zgodą.

• usunięciu przesłanki ubóstwa masy upadłości, wykluczającej otwarcie i prowadzenie postępowania. Ustawodawca, umieszczając upadłość konsumencką w regulacjach upadłości przedsiębiorców, nie zmienił przy tym zasady, że jest ona finansowana z masy upadłości, a więc z majątku samego upadłego. Dostrzegając jednak wewnętrzną sprzeczność celów zwykłego postępowania upadłościowego i postępowania nakierowanego na umorzenie zobowiązań konsumenta, nowe prawo wyklucza stosowanie art. 13 i 361 p.u.n. w upadłości konsumenckiej (art. 4912 ust. 1 w nowym brzmieniu). Tym samym, sąd nie będzie mógł oddalić wniosku niewypłacalnego konsumenta tylko dlatego, że jego majątek nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania (art. 13 p.u.n.). Nie będzie także mógł umorzyć postępowania, jeśli brak majątku dłużnika zostanie stwierdzony po ogłoszeniu upadłości (art. 361 p.u.n.).

• skróceniu okresu próby, poprzedzającej umorzenie zobowiązań niewykonanych w postępowaniu upadłościowym, z 5 do 3 lat, z możliwością wydłużenia tego okresu maksymalnie o 18 miesięcy (art. 49115 w związku z art. 49119 p.u.n. w nowym brzmieniu).

• wydłużeniu, z 12 do 24 miesięcy, okresu, na który sędzia – komisarz może wydzielić sumę odpowiadającą czynszowi najmu lokalu dla upadłego, którego lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny wszedł do masy upadłości, dla zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych i osób pozostających na jego utrzymaniu (art. 49113 p.u.n.).

• uelastycznieniu stosowania instytucji upadłości konsumenckiej przez wprowadzenie klauzuli generalnej względów słuszności lub względów humanitarnych, którą sąd będzie mógł posłużyć się w wyjątkowych dla dłużnika okolicznościach dla otwarcia lub kontynuowania postępowania, mimo istnienia negatywnych przesłanek ogłoszenia upadłości (art. 4914 ust. 3 i 4 p.u.n., art. 49110 ust. 2 i 3) lub umorzenia zobowiązań bez wykonania planu podziału lub ustalania planu spłat (49114 w związku z 49116, 49120 p.u.n.).

• wprowadzeniu możliwości zawarcia układu z wierzycielami w ramach ogłoszonej upadłości, co może pozwolić na lepsze wyważenie interesów upadłego i wierzycieli, bez stosowania procedury likwidacyjnej (49122 p.u.n.).

• wprowadzeniu orzekania o ogłoszeniu upadłości w składzie jednoosobowym, w miejsce dotychczasowego składu trzyosobowego, oraz uproszczeniu wymogów formalnych wniosku dłużnika (art. 4912 ust. 4 oraz art. 4913 p.u.n.).