Mediacja – nowe otwarcie

Tagi:

DSC_6767_c_fmtRola sędziów w promowaniu mediacji

Mediacje w sprawach cywilnych funkcjonują od 2005 roku, jednak zaledwie 0,2 proc. spraw trafia na tę ścieżkę. Niska jest i liczba mediacji, i dynamika wzrostu. Jedna z głównych barier to brak wiedzy o polubownych metodach. Strony pozostające w konflikcie nie orientują się, czym jest mediacja i dlatego rzadko się na nią decydują. Dlatego część nowych rozwiązań ma na celu uświadomienie stronom, że mediacja może być alternatywą dla długotrwałego i kosztownego procesu sądowego, a do tego umożliwia zakończenie sporu w mniej sformalizowany sposób. W procesie promocji mediacji ważna jest postawa sędziów mających autorytet i siłę oddziaływania. Jak wynika z doświadczenia krajów, gdzie mediacje są stosowane częściej, to sędziowie wypromowali polubowne rozwiązania przez udzielanie informacji i kierowanie stron do mediatorów.

Nowa ustawa zawiera pakiet rozwiązań dla sędziów i wzmacnia ich obowiązek informowania o możliwości mediacji, szczególnie na wstępnym etapie postępowania.

Podkreśla konieczność dokonania w każdym przypadku oceny: czy sprawa nadaje się do polubownego rozstrzygnięcia. Od wyniku tej analizy będzie zależała decyzja:

  • wezwać strony do udziału w spotkaniu informacyjnym
  • wezwać na posiedzenie niejawne dotyczące mediacji
  • wydać postanowienie o skierowaniu stron do mediatora
  • wyznaczyć termin rozprawy.

Spotkania informacyjne i posiedzenia niejawne

Instytucja spotkania informacyjnego jest nowym rozwiązaniem. Daje szanse skierowania większej liczby spraw na drogę polubowną. Zachęca do mediacji poprzez informowanie – poza rozprawą – o korzyściach z nią związanych. Sposób przeprowadzania spotkań informacyjnych może być dopasowany do możliwości organizacyjnych poszczególnych sądów. Mogą one być prowadzone przez sędziów, referendarzy, asystentów sędziego, urzędników sądowych, a także mediatorów – również poza budynkiem sądu.

Z kolei na posiedzeniu niejawnym sędzia będzie miał możliwość dokonania oceny: czy konkretny spór ze względu na okoliczności sprawy, jej złożoność, charakter roszczeń, stan faktyczny i postawę stron ma szansę na polubowne rozwiązanie. Dodatkowo sędzia uzyska możliwość osobistego zachęcenia stron do mediacji i udzieli informacji o korzyściach z nią związanych, takich jak całkowity zwrot opłaty sądowej, jeżeli do ugody dojdzie przed rozpoczęciem rozprawy.

Praktyka wskazuje, że skuteczność skierowań do mediacji na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron jest niższa niż po osobistym kontakcie sędziego ze stronami. Obecnie oczekiwanie na pierwszą rozprawę to ok. 6-9 miesięcy. Nowe rozwiązania dają szansę wykorzystania tego czasu przynajmniej na podjęcie próby porozumienia się. Można skłonić strony sporu do rozpoczęcia rozmów. Wykorzystać bezpośredni kontakt sędziego ze stronami i jego autorytet.

Prestiż mediatora

Istotnym celem nowej ustawy jest również podniesienie zarówno prestiżu zawodu mediatora, jak i standardów wymaganych od stałych mediatorów oraz wprowadzenie mechanizmu weryfikacji ich kwalifikacji. Na listy prowadzone przez prezesów sądów okręgowych będą mogli zostać wpisani mediatorzy spełniający takie kryteria jak niekaralność czy posiadanie wiedzy i umiejętności mediacji. Prezesi uzyskają także możliwość skreślania z listy m.in. za niewłaściwe wykonywanie obowiązków.

Zwiększenie liczby spraw, które znajdą polubowne rozwiązanie, może stanowić skuteczne odciążenie wymiaru sprawiedliwości i sędziów. Celem nowej ustawy jest wszak usprawnienie postępowania sądowego, a tym samym obniżenie kosztów – zarówno po stronie obywateli, jak i państwa. A mediacja jest nie tylko szybsza i tańsza. Jest także przyjazna dla stron, zapewnia odformalizowanie procedury, poufność oraz możliwość wypracowania rozwiązań uwzględniających przyszłe relacje między skonfliktowanymi. Warto wykorzystać potencjał mediacji.