Gdzie szukać statystyk wymiaru sprawiedliwości?

Tagi:

Justyna_KowlaczykProste pytanie i prosta odpowiedź! Oczywiście w Wydziale Statystycznej Informacji Zarządczej Departamentu Strategii i Funduszy Europejskich Ministerstwa Sprawiedliwości, zwanym Wydziałem Statystyki, który znajduje się przy ulicy Chopina 1 w Warszawie.

Podstawą prawną do pozyskiwania przez Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej statystyk o wymiarze sprawiedliwości jest ustawa o statystyce publicznej, która nakłada
na organy administracji publicznej obowiązek tworzenia służb statystycznych i zobowiązuje do przestrzegania rygorów wynikających z ustawy.

W myśl ustawy o statystyce, corocznie Rada Ministrów ustala w drodze rozporządzenia Program badań statystycznych statystyki publicznej, w którym określa cel badania, temat, szczegółowy zakres podmiotowy i przedmiotowy badania, wskazuje podmioty zobowiązane do przekazywania danych, a także wskazuje podmiot prowadzący badanie. Prezes Rady Ministrów natomiast określa szczegóły badań statystycznych w rozporządzeniu w sprawie określenia wzorów formularzy statystycznych, objaśnień co do sposobu ich wypełniania oraz wzorów kwestionariuszy i ankiet statystycznych stosowanych w badaniach statystycznych ustalonych w Programie badań statystycznych statystyki publicznej. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego przedkłada Radzie Statystyki – organowi opiniodawczo-doradczemu w sprawach statystyki działającemu przy Prezesie Rady Ministrów projekt Programu i po zatwierdzeniu przez Radę Ministrów jest on Programem obowiązującym na dany rok.

Należy podkreślić, że Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej jest odpowiedzialny przed Prezesem GUS-u nie tylko za badania statystyczne prowadzane we własnym zakresie, ale także za koordynację badań statystycznych jednostek podległych Ministrowi Sprawiedliwości, w tym Centralnego Zarządu Służby Więziennej.

Program badań opracowuje się z ponad rocznym wyprzedzeniem z uwagi na czas niezbędny na uzgodnienia międzyresortowe, druk projektu, przekazanie do publikacji w Dzienniku Ustaw, co jest z uwagi na wagę sprawy aspektem pozytywnym, ale jest też oddźwięk negatywny. Bogate ustawodawstwo, charakterystyczne dla zachodzących głębokich przemian wymiaru sprawiedliwości, ale też ustrojowych (ustawa o ustroju sądów powszechnych, ustawa o prokuraturze) i społecznych, wymusza modyfikacje Programu badań, o ile jest to – w krótkim czasie – od strony legislacyjnej możliwe. Jeżeli zmiana Programu nie jest już możliwa, a zachodzi konieczność obserwacji nowych zjawisk, w celu oceny ich skutków, Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej Statystyki pozyskuje niezbędne dane statystyczne w ramach bieżącej działalności Wydziału. Jest to konieczne, ponieważ jest zobowiązany do przedstawiania Kierownictwu Ministerstwa Sprawiedliwości analiz i opracowań statystycznych, w celu wspomagania funkcji planowania, kontroli i podejmowania strategicznych decyzji zarządczych, a odbiorcom zewnętrznym prezentowania stanu kondycji wymiaru sprawiedliwości, w tym sądownictwa powszechnego i wojskowego, a także innych jednostek podległych Ministrowi Sprawiedliwości.

Źródła informacji

Justyna_Kowalczyk_prawdy_i_mity_o_s_downictwieNie wszystkie dane statystyczne zasilające bazę statystyczną – zgodnie z Programem badań – są zbierane przez Wydział samodzielnie. Informacje o prawomocnych orzeczeniach w sprawach o rozwód i separacje pozyskiwane są w kooperacji z Głównym Urzędem Statystycznym. Sądy okręgowe sporządzają na podstawie akt sądowych karty statystyczne i przekazują je do GUS-u. Zakres pozyskiwanych danych, uzgodniony z Wydziałem Statystyki, jest bardzo szeroki – dane osobowe, strony wnoszące sprawę do sądu, przyczyny rozkładu pożycia, dzietność, alimentacja, a wszystkie informacje prezentowane są w przekrojach terytorialnych. Na podstawie opracowanych danych przekazywanych w wersji tabelarycznej do Wydziału przez GUS, wykonywane są różnego rodzaju analizy i opracowania. Jednym z nich jest publikacja: Statystyka sądowa. Sprawy o rozwód, separację i alimenty w latach 2010 – 2015 opracowana i opublikowana na portalu ISWS (o czym za chwilę) przez Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej w marcu 2016 r.Dane statystyczne o prawomocnych skazaniach osób dorosłych i o orzeczeniach wobec nieletnich pozyskiwane są z systemu informatycznego prowadzonego na podstawie ustawy  o Krajowym Rejestrze Karnym. Wyłoniona w ramach przetargu nieograniczonego firma na zlecenie Wydziału Statystyki, generuje z systemu KRK tabele wynikowe według wskazanego zakresu. Istotne jest, że przedmiotowe informacje zasilają bazę statystyczną w niezmienionym niemal zakresie od 1945 r.  Są to szczegółowe informacje statystyczne o wszystkich prawomocnych skazaniach i orzeczeniach w ujęciu rocznym, według kwalifikacji prawnej czynu, wymiaru kary, rodzaju orzeczenia, płci, miejsca i miesiąca popełnienia przestępstwa, czynu karnego, w podziale na miasto, wieś, województwo i wielu innych odsłonach i różnorodnych korelacjach. Dane te, jak wszystkie inne, są udostępniane odbiorcom wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Na ich podstawie powstają także wielowymiarowe analizy statystyczne podawane do publicznej wiadomości.

W czwartym kwartale 2015 r. powstało unikatowe opracowanie statystyczne Prawomocne skazania osób dorosłych w latach 1946-2014. Natomiast ostatnio zostało dokończone opracowanie: Statystyka sądowa. Sprawy nieletnich 2010 – 2015.

Wszystkie pozostałe dane statystyczne, będące w dyspozycji Wydziału, są pozyskiwane z poszczególnych wydziałów sądów powszechnych i wojskowych, z Krajowego Rejestru Sądowego, Rejestru Zastawów, z izb notarialnych i kancelarii komorniczych, zespołów kuratorskich, zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich, a obecnie z Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów (dotychczas z Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno-Konsultacyjnych), z Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także z Sądu Wspólnotowych Znaków Towarowych, za pośrednictwem systemu statystycznego administrowanego w pełni przez Wydział – Aplikacja Statystyczna SAP (AS SAP), który jest integralnym modułem Zintegrowanego Systemu Rachunkowości i Kadr (ZSRK) i zasila Hurtownię danych SAP BW, także administrowaną przez Wydział.

Powyżej wskazane podmioty (łącznie około 14 tysięcy użytkowników logujących się do systemu) składają w systemie AS SAP cyklicznie 46 sprawozdań, 2 karty statystyczne i od 2015 r. dodatkowo ankiety do pozyskiwania danych ad hoc. Sprawozdania składane  są narastająco, kumulatywnie w zależności od zapotrzebowania, w cyklach miesięcznych, kwartalnych, półrocznych i rocznych i obejmują szczegółowe dane statystyczne o ewidencji spraw, orzecznictwie, wykonywaniu orzeczeń i egzekucji. Karty statystyczne są sporządzane niezwłocznie po uprawomocnieniu się orzeczenia. Jedna z nich informuje o przejawach dyskryminacji w zatrudnieniu, druga natomiast o skali przestępczości związanej z nietolerancją, ksenofobią, handlem ludźmi, czynami lubieżnymi, takimi jak między innymi pedofilia, a także przestępstwami z nienawiści.

Zasób danych jest wręcz ogromny. Uzyskuje się je według dziedzin prawa, w przekrojach strukturalnych, według pionów, instancyjności oraz w przekrojach organizacyjnych. Ogólnie mówiąc pozyskiwane są dane o liczebności spraw wpływających, załatwianych  i niezałatwionych, pozwalające na uzyskanie odpowiedzi między innymi na pytania: ile spraw wpłynęło, jaki jest termin wyznaczenia pierwszej rozprawy, w jaki sposób zostały sprawy załatwione i jakie zapadły orzeczenia, wobec ilu osób i w jakich terminach, jaki był czas trwania postępowania, o toku postępowania w pierwszej instancji, orzeczeniach drugiej instancji, o toku postępowania międzyinstancyjnego, a także sprawach skierowanych do wykonania.

Wprowadzane do systemu AS SAP dane statystyczne poddawane są na wejściu zaimplementowanym przez 12-osobowy Zespół (złożony z pracowników sądów) regułom walidacyjnym i sprawdzającym. Zweryfikowane dane są agregowane w Hurtowni danych SAP BW i dzięki narzędziom analitycznym Hurtowni poddawane przetwarzaniu, analizie  i wizualizacji danych. Stanowią one źródło danych do rozbudowanych, wielowymiarowych analiz statystycznych, publikacji i opracowań.

Portal NetWeaver

Projektując, a następnie wdrażając system AS SAP i Hurtownię danych SAP BW, wdrożono także Portal NetWeaver służący do komunikacji z pracownikami sądów. Upoważnieni (login, hasło), wybrani pracownicy sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych, ale i Ministerstwa Sprawiedliwości – obecnie 750 osób, a docelowo około 1 000 osób – mają poza dostępem do statycznych i dynamicznych raportów i kokpitów, także możliwość drążenia, generowania danych statystycznych według struktury sądownictwa bezpośrednio na Hurtowni danych SAP BW.

Za pośrednictwem tego kanału pracownicy sądów nie mogący uczestniczyć w corocznie organizowanych naradach uzgodnieniowych użytkowników kluczowych AS SAP, z powodu ograniczonej liczby miejsc (około 120), mogą zapoznać się z materiałem omawianym na naradzie, zbiorczymi, ogólnopolskimi sprawozdaniami statystycznymi, z wygenerowanymi wskaźnikami kontroli zarządczej i budżetu zadaniowego oraz z wieloma opracowaniami i analizami dotyczącymi głównie sprawności sądów powszechnych.

Poszukiwanie nowych rozwiązań

Wydział gromadzi dane od wielu, a nawet bardzo wielu lat. W ostatnim czasie poszukiwane były możliwie najwcześniejsze dane o obciążeniu sędziów i po przeanalizowaniu dostępnych materiałów okazało się, że najstarsze dane dostępne w Wydziale pochodzą z roku 1934!

W Wydziale Statystycznej Informacji Zarządczej dostępny jest pełny wolumen danych o wymiarze sprawiedliwości, ale w związku z tym, że zainteresowanie danymi statystycznymi ciągle rosło, to liczba osób, które odwiedzały siedzibę Wydziału, stale się zwiększała. Dlatego stało się konieczne znalezienie sposobu na zaspokojenie wzrastających potrzeb klientów, poprzez poszukiwanie nowoczesnych metod udostępniania informacji statystycznych o wymiarze sprawiedliwości.

Poszukując złotego środka na zmniejszenie obciążenia Wydziału mieliśmy także na uwadze to, że dostęp do danych, w szczególności przez pracowników nauki – profesorów, doktorantów, studentów – należy powiedzieć to otwarcie – był utrudniony. Przez wiele lat stałym atrybutem udostępniania informacji była drewniana 50-centymetrowa linijka, która wspierała klientów Wydziału przy czytaniu i przepisywaniu danych. Stała się jednak niewystarczająca. Nastąpiło przerzucenie ciężaru prac ukierunkowanych na przyjmowanie interesantów w Wydziale, na publikowanie jak największej liczby informacji, w tym opracowań i analiz na portalach internetowych Wydziału, Departamentu.

Należy jednak podkreślić, że nadal są zwolennicy bezpośredniego kontaktu ze źródłowym materiałem statystycznym, którzy mimo propozycji opracowania danych przez Wydział, czy wskazania portalu statystycznego, decydują się jednak na wizytę bezpośrednio w siedzibie Wydziału, gdzie nadal czeka biurko wyposażone w komputer, ale też w linijkę.

Intranet Ministerstwa Sprawiedliwości

I tak, postanowiono, że pracownicy Ministerstwa Sprawiedliwości będą mieli dostęp do statystyk poprzez Intranet, gdzie są publikowane ogólnopolskie sprawozdania statystyczne z ewidencji spraw i orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych, z działalności komorników, notariuszy, kuratorów, ale także znajduje się link do portalu statystycznego ogólnie dostępnego – ISWS.

Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości (ISWS)

ISWS (www.isws.ms.gov.pl) dedykowany jest do klientów wewnętrznych i zewnętrznych Wydziału Statystycznej Informacji Zarządczej. Na portalu tym Wydział wizualizuje na mapach porównania krajowe i międzynarodowe, prezentuje dobre praktyki stosowane w sądownictwie, publikuje bazę statystyczną opracowań i analiz, roczniki statystyczne GUS, a także przedstawia publikacje, które są coraz bogatsze i ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb osób zainteresowanych wymiarem sprawiedliwości. Poza publikacjami wskazanymi powyżej, na szczególne polecenie zasługują między innymi dwie edycje Roczników statystycznych sądownictwa powszechnego i wojskowego 2009-2013 i 2010-2014 (każda ma ponad 2 200 pobrań) i wiele opracowań wieloletnich, które prezentują między innymi dane o przysposobieniach, eksmisjach komorniczych i cywilnych, o dyskryminacji w zatrudnieniu, o Europejskim Nakazie Aresztowania, handlu ludźmi, karze śmierci, mediacjach, skazaniach w pierwszej instancji i prawomocnie, skargach kasacyjnych i na przewlekłość, sprawności sądów powszechnych, czasie trwania postępowania, ułaskawieniach, zakazach stadionowych.

Dzięki portalom NetWeaver i ISWS, dane statystyczne o wymiarze sprawiedliwości stają się coraz popularniejsze, a korzystanie z nich jest łatwiejsze i przyjaźniejsze. Należy podkreślić, że działania prowadzone przez Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej w Departamencie Strategii i Funduszy Europejskich umożliwiają ocenę kondycji wymiaru sprawiedliwości zarówno przez odbiorców wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Co jest o tyle istotne, że Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej, Departament Strategii i Funduszy Europejskich Ministerstwa Sprawiedliwości w sposób szczególny prowadzi działania ukierunkowane na dostępność, przejrzystość i transparentność danych statystycznych, z jednej strony poprzez otwieranie się na kontrolę i ocenę społeczną, prezentując jak najszerszy wachlarz informacji statystycznych, z drugiej zaś poprzez zapewnienie dostępu do danych, w tym także pracownikom wymiaru sprawiedliwości.