Książki prawnicze

Co roku wydawcy wprowadzają na polski rynek kilka tysięcy nowych publikacji książkowych skierowanych do prawników. Są wśród nich zarówno pozycje nowe, jak i kolejne wydania uznanych tytułów. W tej rubryce chcielibyśmy przybliżyć Czytelnikom najciekawsze, naszym zdaniem, książki prawnicze, które ukazały się lub w najbliższym czasie ukażą się na rynku wydawniczym.

Jerzy Skorupka, Wojciech Jasiński (red.) – „Rzetelny proces karny. Materiały konferencji naukowej. Trzebieszowice, 17-19 września 2009 r.”

Rzetelny proces (fair trial), pojęcie z doktryny anglosaskiej, nie jest jednoznaczne i umyka prostej definicji. Intuicyjnie czujemy, że kryje się pod nim idea procesu prowadzonego zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawa, uczciwie, z poszanowaniem równości stron, bezstronnie i w możliwie najszerszym zakresie kontradyktoryjnie. Nad znaczeniem rzetelnego procesu w poszczególnych fazach postępowania karnego zastanawiali się przedstawiciele doktryny (w tym sędziowie) podczas konferencji naukowej, która miała miejsce rok temu na Zamku na Skale w Trzebieszowicach. Oddana do rąk Czytelników publikacja zawiera wygłoszone tam referaty, zapis dyskusji uczestników konferencji oraz materiały nadesłane po jej zakończeniu.

Publikowane materiały poświęcone są gwarancjom rzetelnego procesu rozpatrywanym na tle poszczególnych elementów konstrukcyjnych (zasad) postępowania karnego. Szczególnie ciekawie wypadła dyskusja wywołana referatem prof. Jerzego Skorupki. Jej uczestnicy musieli zadać sobie pytanie o znaczenie dyrektyw fair trial w obowiązującym modelu postępowania przygotowawczego, znamiennego m.in. niejawnością czy dokonywaniem czynności z urzędu. W tym kontekście dyskutanci poddali krytyce te regulacje k.p.k. i Regulaminu prokuratorskiego, które w sposób sprzeczny z międzynarodowymi standardami ograniczają prawo podejrzanego do zapoznania się ze szczegółowymi informacjami o istocie i podstawie zarzutu (por. par. 118 ust. 1 pkt 4 Regulaminu) czy możliwość zapoznania się z aktami postępowania (por. art. 156 par. 5 k.p.k.). W wystąpieniach poruszających różne aspekty rzetelnego procesu nie zabrakło również przywołania dorobku orzecznictwa, ze szczególnym uwzględnieniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz – co oczywiste – literatury tematu.

Proponowana pozycja powinna znaleźć uznanie sędziów karnistów, prokuratorów oraz adwokatów występujących w sprawach karnych. Może być też pomocna w kształceniu studentów prawa, którzy znajdą w niej esencję myśli prawniczej obejmującej podstawowe zagadnienia procesu karnego. Prezentowane w publikacji opinie potwierdziły potrzebę poddania analizie standardów rzetelnego procesu – tak w ramach dyskusji, jak i dalszych badań naukowych. Na konieczność ich prowadzenia wskazuje też, przywołana w referacie prof. Skorupki, miażdżąca ocena sposobu uzyskania przez polską prokuraturę istotnego dowodu w głośnej sprawie ekstradycji Edwarda Mazura, której dokonał Sąd Okręgowy dla Północnego Okręgu Illinois rozpatrujący wniosek ekstradycyjny.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 217, cena 69 zł

Richard Susskind – „Koniec świata prawników. Współczesny charakter usług prawniczych”

Mieszkający w Anglii Richard Susskind jest doktorem informatyki i prawa, specjalistą w zakresie stosowania rozwiązań IT w prawie, autorem licznych prac o technologii prawniczej, wykładowcą oraz doradcą brytyjskiego rządu. Niecierpliwych czytelników-prawników pragnę uspokoić już teraz – los dinozaurów nam nie grozi. Autor wieszczy „zaledwie” koniec świata prawników, jaki znamy w obecnym kształcie. Pocieszające jest również i to, że procesy zapowiadające destrukcję „świata prawników” przeobrażają anglosaski świat w sposób powolny. Znajomość polskich realiów podpowiada, że dotrą one do nas z pewnym opóźnieniem…

Autor zastanawia się nad losem prawników w świetle rozwoju technologii informatycznych, który umożliwiły m.in. powstanie „internetowych” kancelarii prawnych. W najbliższej przyszłości przewiduje „demistyfikację”, otoczonej dziś woalem tajemniczości, praktyki prawniczej. Wiąże ten proces z postępem technologicznym, standaryzacją usług czy prognozą powstania „prawniczej Wikipedii”. Jego zdaniem bliski jest czas, w którym grupy internetowe będą dzieliły się wiedzą o prawie, zaspakajając tym samym popyt na prostsze, standardowe usługi. W przyszłości „Pokolenie Sieci” za naturalne uzna też załatwianie problemów prawnych za pomocą serwisów społecznościowych, komunikatorów i poczty elektronicznej. Mocniejsze niż dotychczas osadzenie działalności prawniczej w Internecie będzie zaś miało wpływ na wybór i cenę usług, które trafi ą na internetowy „rynek aukcyjny”. Co więcej, via Internet klienci prawników uzyskają wiedzę o poziomie świadczonych usług.

Tego rodzaju procesy nie zagrożą, zdaniem Susskinda, egzystencji profesjonalnych kancelarii, ale i one będą musiały z czasem wdrożyć nowe systemy zarządzania i technologie. Rola prawników zapewniających obsługę podmiotów gospodarczych i korporacji będzie ewoluowała w kierunku zarządzania projektami i doradztwa prawno-biznesowego. Autor nie zapomina również o sądach. Podsumowując swoje dotychczasowe doświadczenia z systemami zarządzania sprawami proponuje „elektroniczne akta”, zaś w zakresie technologii na sali rozpraw przewiduje powszechność systemów rozpoznawania i transkrypcji mowy, które zastąpią protokolantów. Przyszłość wymiaru sprawiedliwości Susskind widzi w internetowych i alternatywnych sposobach rozstrzygania sporów.

Richard Susskind odkrywa odnowione oblicze profesji prawniczej. Czy jego prognozy się sprawdzą? Cóż, zmiany dzieją się na naszych oczach.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 285, cena 89 zł

Łukasz Błaszczak, Krystian Markiewicz, Ewa Rudkowska- Ząbczyk (red.) – „Dowody w postępowaniu cywilnym”

Do rąk Czytelników trafiła obszerna monografia poświęcona problematyce dowodowej. Cenna, bowiem przygotowana przez naukowców praktyków – sędziów, adwokatów i radców prawnych. Elementy składające się na proces dowodzenia przedstawiono w publikacji na szerokim tle teorii dowodów. Autorzy dostrzegli też znaczenie ogólnych zasad postępowania cywilnego w postępowaniu dowodowym, analizując je w kontekście prawa dowodowego i prezentując ich historyczny rozwój. W zakresie poruszanej problematyki znalazły się też, obok kanonu tematyki, interesujące uwagi poświęcone umowom dowodowym, dowodom uzyskanym w sposób bezprawny, a także problematyce dowodów prima facie istotnej zwłaszcza na tle procesów lekarskich.

Za szczególnie ciekawą część publikacji należy uznać – wobec systematycznego odchodzenia ustawodawcy od regulacji wymuszających poszukiwanie przez sąd „prawdy obiektywnej” – wywody dotyczące rozumienia kluczowych zagadnień dochodzenia do prawdy, dyspozycyjności i kontradyktoryjności. W tym kontekście warto również zatrzymać się nad rozdziałem poświęconym ciężarowi dowodowemu. Z kolei w pracy profesjonalnego pełnomocnika pomocna może się okazać praktyczna „instrukcja” postępowania z wnioskiem dowodowym, zawierająca wskazanie sposobu oznaczenia oferowanego sądowi dowodu i właściwego formułowania tezy dowodowej. Przedstawiono również uporządkowaną wiedzę o sposobie rozpoznania wniosku dowodowego, sporo uwag poświęcając właściwej konstrukcji postanowienia dowodowego.

Publikacja zawiera przede wszystkim omówienie postępowania rozpoznawczego, ale przedstawia także dowodzenie w postępowaniu zabezpieczającym, egzekucyjnym i arbitrażowym. Nie zabrakło w niej tematyki współpracy państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie przeprowadzania dowodów. Proponowana pozycja jest pracą wnikliwą, zawierającą omówienie tematu z ambicją jego wyczerpania. Z tych względów „Dowody w postępowaniu cywilnym” zasługują na polecenie.

Wydawca: C.H. Beck, s. 672, cena 149 zł

Teodor Szymanowski – „Recydywa w Polsce. Zagadnienia prawa karnego, kryminologii i polityki karnej”

Stały wzrost liczby osadzonych w zakładach karnych, przeludnienie i ograniczone możliwości oddziaływania resocjalizacyjnego to zaledwie część problemów, które wiążą się ze zjawiskiem powrotu do przestępstwa. Prof. dr hab. Teodor Szymanowski, specjalista z zakresu polityki karnej i kryminologii, redaktor naczelny „Przeglądu Więziennictwa Polskiego”, podjął pierwszą od dwudziestu lat próbę całościowego zmierzenia się z problematyką recydywy.

Autor widzi recydywę w aspekcie kryminologicznym, kodeksowym i społecznym. Analizując okres zmian ustrojowych oraz wejścia w życie nowej kodyfikacji prawa karnego i karnego wykonawczego, przywołuje badania i statystyki datujące się na okres od wejścia w życie kodeksu karnego z 1932 r. Wnioski mogą być zaskakujące. Prof. Szymanowski rozprawia się z obiegowymi, „medialnymi” opiniami o zagrożeniu przestępczością recydywistów, strukturze popełnianych przez nich przestępstw oraz skuteczności środków karnych. Czytelnik dowiaduje się, że środki w postaci obostrzonych kar wymierzanych recydywistom (w czym celował kodeks z 1969 r.) nie zabezpieczają społeczeństwa przed ich powrotem do przestępstwa w większym stopniu niż kary umiarkowane, adekwatne do stopnia zawinienia i społecznej szkodliwości czynów. Autor „Recydywy w Polsce” stwierdza m.in. konieczność dążenia do ograniczenia stosowania kar bezwzględnego pozbawienia wolności, a w przypadku ich orzekania – wymierzania kar krótkich. Dostrzega też potrzebę monitorowania przebiegu wykonania kary i reagowania na pozytywną prognozę kryminologiczną poprzez stosowanie warunkowego przedterminowego zwolnienia skazanego.

Monografia prof. Szymanowskiego jest książką szczególną także z innego względu. Poza częścią naukową znalazło się w niej miejsce na autobiografie recydywistów, publikowane w aneksie. Osobiste refleksje nad przyczynami demoralizacji, wyboru drogi przestępstwa oraz powrotu na nią po kolejnych wyrokach pozwalają dostrzec, ponad liczbami i statystykami, pojedynczego człowieka.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 424, cena 99 zł

Kazimierz Piasecki – „Postępowanie sporne rozpoznawcze w sprawach cywilnych” (wznowienie)

Drugiego wydania doczekała się cenna naukowo i przydatna w praktyce publikacja prof. dr hab. Kazimierza Piaseckiego, sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku i kierownika Katedry Prawa i Postępowania Cywilnego w Wyższej Szkole Menadżerskiej w Warszawie. Jej trzon stanowi opracowanie zasadniczych instytucji postępowania rozpoznawczego w sprawach cywilnych, we wszystkich jego fazach, z uwzględnieniem trybu skargi kasacyjnej i pytań prawnych rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy.

Jak zauważa prof. Piasecki w przedmowie, polskie cywilne prawo procesowe doznaje zasadniczych przeobrażeń od momentu akcesji Polski do Unii Europejskiej. Wydanie z 2004 r. autor uzupełnił więc zarówno o normatywne ramy funkcjonowania sądów krajowych jako sądów wspólnotowych UE, jak i doświadczenia związane z działaniem w praktyce nowych instytucji, np. pytań – zagadnień prawnych kierowanych przez sądy do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Wychodząc z założenia, że „bez znajomości proceduralnego prawodawstwa Unii Europejskiej nie można mówić o rzeczywistym modelu procesualistyki cywilnej w państwach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce”, profesor omawia także akty prawne, które tworzą zręby przyszłego prawa procesu cywilnego UE. Wyjaśniając funkcjonowanie centralnych instytucji postępowania cywilnego oraz prezentując teoretyczne zagadnienia z zakresu istoty, struktury i funkcji procesu cywilnego, autor szeroko odnosi się do wybranego dorobku procesualistyki obcych systemów prawnych, w tym m.in. doktryny niemieckiej, włoskiej czy francuskiej.

Monografia „Postępowanie sporne…” z całą pewnością należy do ważniejszych publikacji z zakresu postępowania cywilnego. Łączy wysoki poziom naukowy z syntetycznym ujęciem wiedzy niezbędnej prawnikowi praktykowi. Wyróżnia ją zwięzły i precyzyjny język, jasność sformułowań i erudycja autora, który swoją monografią udowadnia europejski – w najlepszym znaczeniu tego słowa – poziom polskiej procesualistyki.

Wydawca: C.H. Beck, s. 658, cena 149 zł

Recenzje przygotował sędzia

.