Sieć dla pokrzywdzonych

Tagi: ,

16 wojewódzkich ośrodków pomocy, strona internetowa, szkolenia dla specjalistów – oto efekty zakończonej właśnie budowy „Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw”. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada kontynuację podjętych działań.

Międzynarodowa konferencja podsumowująca budowę „Sieci pomocy ofiarom przestępstw”, która odbyła się 30 czerwca br. w Warszawie, była okazją do przedstawienia rezultatów projektu oraz wymiany doświadczeń w zakresie tworzenia systemu pomocy pokrzywdzonym w różnych krajach. W spotkaniu zorganizowanym przez Departament Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości udział wzięli m.in. Krzysztof Kwiatkowski, szef resortu, Igor Dzialuk, Podsekretarz Stanu w MS, Marek Dyjasz, Dyrektor Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, a także przedstawiciel Rzecznika Praw Dziecka oraz goście z Austrii, Węgier, Słowacji, Czech i Łotwy.
– Po raz pierwszy w Polsce ofiara przestępstwa ma do dyspozycji system pomocy wszechstronnej i uniwersalnej. Choć ilość organizacji świadczących różnoraką pomoc jest u nas bardzo duża, to każda z nich ma swoją specjalizację – pomoc matce, dziecku albo innego szczególnego typu ofierze. W Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw pomoc dotyczy każdego pokrzywdzonego i jest uniwersalna. Polega na świadczeniu usług prawnych, psychologicznych, udzielaniu informacji o pomocy medycznej, socjalnej i finansowej przysługującej ofierze
– mówił minister Kwiatkowski podczas inauguracji konferencji.

Budowę Sieci rozpoczęto w połowie 2008 r., na mocy umowy podpisanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Komisję Europejską. Zakres działań objął: budowę 16 wojewódzkich ośrodków pomocy pokrzywdzonym, uruchomienie strony internetowej zawierającej kompleksową informację na temat praw przysługujących pokrzywdzonym, realizację wizyt studyjnych w państwach partnerskich oraz przeprowadzenie cyklu szkoleń dla specjalistów zajmujących się pomocą pokrzywdzonym.

Pod szyldem MS

Sieć powstała w oparciu o organizacje pozarządowe, od wielu lat zajmujące się świadczeniem pomocy prawnej i psychologicznej. W ramach współpracy z Ministerstwem wybrane organizacje zobowiązały się objąć kompleksową pomocą wszystkie kategorie pokrzywdzonych przestępstwem, w zamian otrzymały środki na zatrudnienie prawników i psychologów, a także dofinansowanie kosztów działalności bieżącej oraz zakup sprzętu biurowego, dzięki któremu możliwe było m.in. utworzenie osobnej linii telefonicznej przeznaczonej dla pokrzywdzonych. Umowy z pierwszymi 13 podmiotami wyłonionymi przez MS w drodze konkursu ofert podpisano w styczniu 2009 r. Ośrodki rozpoczęły udzielanie bezpłatnych porad prawnych i psychologicznych, także prowadzenie bazy danych podmiotów świadczących pomoc na terenie danego województwa, budowanie lokalnych porozumień na rzec pomocy ofiarom przestępstw (sposób nawiązywania współpracy pozostawiono w gestii ośrodków) oraz przydzielanie pokrzywdzonym tzw. „opiekunów ofiary” – wolontariuszy, których głównym zadaniem jest udzielanie ofiarom wsparcia oraz okazywanie zrozumienia. W czerwcu 2009 r. Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw działała już na terenie całego kraju. W każdym województwie istnieje jeden ośrodek, który nawiązał współpracę z innymi podmiotami z podległego mu terenu, głównie samorządowymi, a także policją oraz organizacjami kościelnymi. Od tego czasu pracujący w ośrodkach prawnicy, psychologowie oraz wolontariusze udzielili blisko 25 tys. porad, w tym ok. 10 tys. porad bezpośrednich (70 proc. prawnych i 30 proc. psychologicznych). Specjaliści pomagali pokrzywdzonym także za pośrednictwem telefonu oraz poczty elektronicznej.

Dodatkowo, pomiędzy Ministerstwem, ośrodkami pomocy oraz samorządami adwokackim i radcowskim zawarto porozumienie, na mocy którego ofiary przestępstw będą korzystać z bezpłatnej informacji prawnej świadczonej przez radców i adwokatów. – W najbliższym czasie Okręgowe Izby Radców Prawnych wskażą swoich przedstawicieli do stałej współpracy z terenowymi ośrodkami dla osób pokrzywdzonych – zapowiedziała podczas konferencji mec. Ewa Stompor-Nowicka, sekretarz Krajowej Izby Radców Prawnych.

Pomoc z Internetu

Kolejnym zadaniem było stworzenie strony internetowej, na której pokrzywdzeni mogą znaleźć informacje o przysługujących im prawach i możliwościach uzyskania pomocy. Strona www.pokrzywdzeni. gov.pl ruszyła 22 lutego 2009 r., w Dzień Ofiar Przestępstw. – Można na niej znaleźć adresy wszystkich ośrodków pomocy oraz akty prawne niezbędne podczas postępowania karnego, począwszy od kodeksu karnego, po ustawę o kompensacie państwowej. Na stronie opublikowano też 21 wzorów pism procesowych, a także przydatne informacje – jak napisać apelację, zażalenie czy wniosek o przyznanie kompensaty – wyliczała podczas konferencji

z Departamentu Praw Człowieka MS.

W ciągu 12 miesięcy (do lipca 2010 r.) odnotowano 160,4 tys. wejść na www.pokrzywdzeni.gov.pl. W styczniu br., gdy ruszyła kampania informacyjna pod hasłem „Poznaj swoje prawa. Wyjdź z cienia. Pozwól sobie pomóc” promująca stronę w telewizji, radiu i na billboardach, liczba wejść wzrosła z 11,8 tys. miesięcznie (grudzień 2009 r.) do 21,7 tys. (styczeń 2010 r.).

Nie tylko szkolenia

Jak wynika z badań, których wyniki zaprezentowano podczas konferencji podsumowującej realizację projektu „Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw”, stres i komplikacje natury psychologicznej odczuwane przez pokrzywdzonego w związku z przestępstwem, swą siłą i intensywnością dorównują traumie związanej ze śmiercią bliskiej osoby. – Specjaliści, z którymi styka się ofiara przestępstwa, muszą być odpowiednio przygotowani do specyfiki pracy z osobami pokrzywdzonymi, samo zagwarantowanie możliwości uzyskania pomocy jest niewystarczające – mówiła

, Zastępca Dyrektora Departamentu Praw Człowieka.

Przewidziano zatem cykl dziesięciu trzydniowych szkoleń dla specjalistów, poświęconych zagadnieniom prawnym oraz psychologicznym. Od września 2009 r. do kwietnia 2010 r. przeszkolono 935 sędziów, prokuratorów, policjantów, pracowników pomocy społecznej oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych. Celem szkoleń było podniesienie kwalifikacji osób pracujących z pokrzywdzonymi oraz wprowadzenie do polskiego wymiaru sprawiedliwości dobrych praktyk na rzecz pokrzywdzonych.

W czasie realizacji projektu Ministerstwo nawiązało również kontakty z kilkoma partnerami zagranicznymi – ministerstwami sprawiedliwości Austrii, Czech, Węgier, Litwy, także ze słowackim Stowarzyszeniem „Pomoc Obetiam Nasilia” oraz Centrum Informacyjnym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Łotwy. – W trwających 2-3 dni wizytach studyjnych w Austrii, Czechach, na Litwie i Łotwie udział wzięli, obok przedstawicieli Ministerstwa, koordynatorzy poszczególnych Ośrodków Pomocy. Wizyty były okazją do poznania funkcjonujących w innych krajach systemów pomocy dla osób pokrzywdzonych, również rozwiązań wdrożonych w poszczególnych jednostkach policji, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a także ośrodkach prowadzonych przez organizacje pozarządowe – podsumował Paweł Stosio z Departamentu Praw Człowieka MS, obecny kierownik projektu.

Zgromadzeni na czerwcowej konferencji przedstawiciele zagranicznych instytucji omówili swoje doświadczenia z zakresu tworzenia systemów pomocy ofiarom przestępstw. Zalecili oni m.in. stworzenie centralnego rejestru osób pokrzywdzonych przestępstwem (taki rejestr od 2008 r. działa na Łotwie) oraz pozyskanie do pracy w Sieci wolontariuszy w dojrzałym wieku, którzy nie są już czynni zawodowo (brak zaufania pokrzywdzonych do młodych wolontariuszy to problem wielu państw).

Konieczność kontynuacji

Zadania realizowane w ramach projektu „Sieć pomocy ofiarom przestępstw” współfinansowane były ze środków Programu Komisji Europejskiej „Zapobieganie i Zwalczanie Przestępczości 2007”. Grant przyznany przez KE wyniósł 660 tys. euro. Z kolei działania informacyjne w ramach projektu finansowane są ze środków Programu Europejskiego Kapitał Ludzki. Na promocję Sieci zarezerwowano ok. 1 mln zł. Okres finansowania projektu z grantu KE upłynął 31 lipca br. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada kontynuację rozpoczętych działań – wsparcie finansowe ośrodków pomocy dla pokrzywdzonych oraz organizację kolejnych szkoleń dla specjalistów zajmujących się pomocą ofiarom przestępstw.

Pozarządowi bardziej skuteczni
Jak powstał pomysł stworzenia sieci ośrodków pomocy dla osób pokrzywdzonych?

Od pewnego czasu Ministerstwo Sprawiedliwości otrzymywało sygnały, że pokrzywdzeni nie wiedzą, do kogo mają się zgłosić, kto może im pomóc i jakie mają prawa. Z drugiej strony, decyzja ramowa Komisji Europejskiej o pozycji ofiary w postępowaniu karnym nałożyła na państwa członkowskie UE obowiązek zbudowania systemu pomocy ofiarom przestępstw. Dlatego w drugiej połowie 2007 r., na terenie trzech województw, rozpoczęliśmy program pilotażowy. Powstało wówczas 11 lokalnych ośrodków wsparcia, tak naprawdę budowanych od początku, w większości w oparciu o rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne. Jeden ośrodek, w Siemianowicach Śląskich, został stworzony na bazie podmiotu prowadzonego przez organizację pozarządową. Z ewaluacji pilotażu dokonanej przez firmę zewnętrzną wynikało, że najszerszą ofertę dla pokrzywdzonych świadczył właśnie ośrodek wsparcia związany z organizacją pozarządową.

Dlaczego to on był najbardziej efektywny?

Organizacja była znana w środowisku, łatwiej jej było nawiązywać kontakty i budować ich sieć. W efekcie pokrzywdzeni nie mieli problemów z dotarciem do oferowanej pomocy. Warto zauważyć, że także w decyzji ramowej Komisji Europejskiej mowa jest o tym, że system pomocy ma być budowany na bazie organizacji pozarządowych. Dlatego występując z właściwym projektem do Komisji trzymaliśmy się tego zalecenia. Także ze względów ekonomicznych wydaje się, że był to krok w dobrym kierunku. Nie tworzyliśmy nic nowego, ale skorzystaliśmy z doświadczenia specjalistów z organizacji pozarządowych znanych w środowisku. Taka organizacja sieci przyniosła obopólną korzyść – ośrodki rozszerzając swoją działalność zyskały możliwość współpracy z Ministerstwem, a to z kolei otworzyło im nowe perspektywy, np. w zakresie finansowania.

Realizacja projektu zakończyła się 31 lipca br. Jak będzie teraz wyglądała przyszłość Sieci?
Nie stoimy przed pytaniem, czy sieć ma dalej funkcjonować, ale jak to funkcjonowanie ma wyglądać. Trzeba pamiętać, że grant finansowy z Komisji Europejskiej przeznaczyliśmy nie tylko na działanie ośrodków, ale także szkolenia, organizację wizyt studyjnych oraz akcję promocyjną, w tym uruchomienie strony www.pokrzywdzeni.gov.pl. Po 31 lipca działania te będą czasowo finansowane z Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości. We wrześniu składamy też wniosek do Komisji Europejskiej o dofinansowanie Sieci z programu Criminal Justice. Mamy nadzieję na uzyskanie dodatkowych funduszy na kolejne dwa lata.

Rozmowa z dr Marzeną
Kruk, Zastępcą
Dyrektora Departamentu
Praw Człowieka
w Ministerstwie
Sprawiedliwości.
Jak powstał pomysł
stworzenia sieci
ośrodków pomocy
dla osób pokrzywdzonych?
Od pewnego czasu Ministerstwo Sprawiedliwości
otrzymywało sygnały, że pokrzywdzeni
nie wiedzą, do kogo mają się
zgłosić, kto może im pomóc i jakie mają prawa.
Z drugiej strony, decyzja ramowa Komisji
Europejskiej o pozycji ofiary w postępowaniu
karnym nałożyła na państwa
członkowskie UE obowiązek zbudowania systemu
pomocy ofiarom przestępstw. Dlatego
w drugiej połowie 2007 r., na terenie trzech
województw, rozpoczęliśmy program pilotażowy.
Powstało wówczas 11 lokalnych ośrodków
wsparcia, tak naprawdę budowanych od
początku, w większości w oparciu o rodzinne
ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne. Jeden
ośrodek, w Siemianowicach Śląskich, został
stworzony na bazie podmiotu prowadzonego
przez organizację pozarządową. Z ewaluacji
pilotażu dokonanej przez firmę zewnętrzną
wynikało, że najszerszą ofertę dla pokrzywdzonych
świadczył właśnie ośrodek wsparcia
związany z organizacją pozarządową.
Dlaczego to on był najbardziej efektywny?
Organizacja była znana w środowisku, łatwiej
jej było nawiązywać kontakty i budować
ich sieć. W efekcie pokrzywdzeni
nie mieli problemów z dotarciem do oferowanej
pomocy. Warto zauważyć, że także
w decyzji ramowej Komisji Europejskiej
mowa jest o tym, że system pomocy ma być
budowany na bazie organizacji pozarządowych.
Dlatego występując z właściwym
projektem do Komisji trzymaliśmy się tego
zalecenia. Także ze względów ekonomicznych
wydaje się, że był to krok w dobrym
kierunku. Nie tworzyliśmy nic nowego,
ale skorzystaliśmy z doświadczenia specjalistów
z organizacji pozarządowych znanych
w środowisku. Taka organizacja sieci
przyniosła obopólną korzyść – ośrodki rozszerzając
swoją działalność zyskały możliwość
współpracy z Ministerstwem, a to
z kolei otworzyło im nowe perspektywy,
np. w zakresie finansowania.
Realizacja projektu zakończyła się
31 lipca br. Jak będzie teraz wyglądała
przyszłość Sieci?
Nie stoimy przed pytaniem, czy sieć ma dalej
funkcjonować, ale jak to funkcjonowanie
ma wyglądać. Trzeba pamiętać, że grant
finansowy z Komisji Europejskiej przeznaczyliśmy
nie tylko na działanie ośrodków, ale
także szkolenia, organizację wizyt studyjnych
oraz akcję promocyjną, w tym uruchomienie
strony www.pokrzywdzeni.gov.pl. Po 31 lipca
działania te będą czasowo finansowane
z Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej, którego
dysponentem jest Minister Sprawiedliwości.
We wrześniu składamy też wniosek do
Komisji Europejskiej o dofinansowanie Sieci
z programu Criminal Justice. Mamy nadzieję
na uzyskanie dodatkowych funduszy na kolejne
dwa lata.