Nowe rozwiązania legislacyjne w walce z pedofilią

Tagi:

Bartosz_Jakubowski_zdj_cieW maju 2016 r. Sejm uchwalił ustawę o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 862, dalej zwana: „ustawą”). Ustawa wejdzie w życie 1 października 2017 r.

Jej celem jest wzmocnienie środków prewencji, które zapobiegną popełnianiu przestępstw dokonywanych z pobudek seksualnych. Z uwagi na innowacyjność rozwiązań prawnych przyjętych w tym akcie warto bliżej przyjrzeć się zastosowanym w nim sposobom walki z przestępczością na tle seksualnym.

Narastający problem

Przestępczość dokonywana z pobudek seksualnych jest problemem narastającym. Szczególnie ostatnie lata, wraz z rozwojem nowoczesnych technik informatycznych i teleinformatycznych, przynoszą w tej dziedzinie nowe, nieznane wcześniej rodzaje zagrożeń. Sprzyja im łatwość komunikowania się, anonimowość nawiązywanych kontaktów oraz powszechność dostępu do środków porozumiewania się na odległość, przy jednoczesnym braku możliwości zapewnienia nad tymi mediami skutecznego nadzoru. Nowe technologie informatyczne umożliwiają dotarcie do potencjalnych ofiar i stają się głównym polem działania sprawców przestępstw na tle seksualnym.

Z drugiej strony twarde dane pokazują, że w ostatnich latach dynamicznie wzrasta odsetek kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania za tego rodzaju drastyczne przestępstwa. W świetle faktu, że jednocześnie systematycznie rośnie odsetek skazań za przestępstwa na tle seksualnym, jest to sytuacja nadzwyczaj niepokojąca. Zwłaszcza, że ofiarami takich przestępstw najczęściej są osoby małoletnie, słabe, bezradne, podległe, znajdujące się w krytycznym położeniu lub z zaburzeniami psychicznymi. Ponoszą one dramatyczne konsekwencje w sferze emocjonalnej i psychicznej.

Rejestr sprawców

W reakcji na te zjawiska koniecznym stało się zapewnienie ochrony i bezpieczeństwa obywateli przed tego rodzaju przestępczością. Rzeczywiste wypełnienie tych obowiązków w XXI wieku obliguje państwo do działań nieszablonowych i radykalnych. Wobec nasilającego się zjawiska seksualnego wykorzystywania dzieci walka ta zyskuje rangę priorytetu.

W tym kontekście rozwiązania przyjęte w ustawie wydają się być idealnym dopełnieniem uprzednio usankcjonowanych instrumentów prawa karnego, ograniczonych do wykrywania i karania sprawców przestępstw już popełnionych.

Najważniejszym, bezprecedensowym rozwiązaniem nowej ustawy jest Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Zamieszczone w nim będą dane osobowe identyfikujące sprawców przestępstw na tle seksualnym oraz szczegółowe informacje o wszystkich dotychczasowych skazaniach takich sprawców (także za inne przestępstwa). Co najbardziej nowatorskie, w rejestrze znajdą się także informacje o aktualnym miejscu pobytu takich sprawców. Ma to pierwszorzędne znaczenie nie tylko dla potrzeb bieżącego monitorowania miejsca przebywania skazanego, ale także dla potrzeb organów ścigania, choćby przy typowaniu potencjalnych sprawców nowych przestępstw.

Ograniczony i publiczny

Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym będzie się składał z dwóch części – rejestru z dostępem ograniczonym oraz rejestru publicznego. Dane z pierwszego z nich będą dostępne jedynie dla zamkniętej grupy podmiotów, przede wszystkim dla organów państwowych i samorządowych, organów ścigania oraz pracodawców, a także organizatorów działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi.

Rejestr publiczny będzie natomiast dostępny powszechnie (dla wszystkich) i publikowany na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Umieszczane będą w nim dane osób skazanych za najpoważniejsze przestępstwa na tle seksualnym (m.in. gwałty ze szczególnym okrucieństwem) lub skazanych w warunkach powrotu do takich przestępstw (recydywa). W rejestrze tym dostępny będzie także wizerunek sprawcy (zdjęcie).

W przypadku skazania za przestępstwo na tle seksualnym zamieszczenie danych skazanego w rejestrze będzie obligatoryjne. Tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd będzie mógł orzec o wyłączeniu zamieszczenia danych o skazanym. W stosunku do sprawców najpoważniejszych przestępstw, sąd będzie miał możliwość odstąpienia od zamieszczenia ich danych, ale tylko w rejestrze publicznym. Tym samym dane tych osób wciąż będą figurować w rejestrze z dostępem ograniczonym.

Obowiązki skazanych

Choć podobne rejestry (z reglamentowanym dostępem) istnieją w niektórych innych krajach Europy (np. we Francji i w Wielkiej Brytanii), to spośród państw europejskich tylko w Polsce ustawodawca, będąc zdeterminowanym w walce z przestępczością seksualną, zdecydował się na utworzenie rejestru publicznego. Rejestr taki, nawet w znacznie bardziej radykalnej formie, z powodzeniem funkcjonuje natomiast w USA.

Kolejnym nowym aktywnym środkiem ochrony przed przestępstwami na tle seksualnym jest ustawowa regulacja nakładająca na skazanego, wpisanego do rejestru, obowiązek zgłaszania Policji każdorazowej zmiany miejsca pobytu, jak też powiadamiania o wyjazdach poza granice RP i powrotach do kraju.

Ustawa nakłada nowy obowiązek także na pracodawców (oraz inne podmioty) prowadzących działalność związaną z wychowaniem, edukacją, leczeniem, wypoczynkiem małoletnich lub z opieką nad nimi. Będą oni musieli uzyskać informację z rejestru o potencjalnym pracowniku (opiekunie) przed jego zatrudnieniem lub zaangażowaniem. Tak uregulowana powinność będzie więc stanowić kolejny aktywny czynnik ochrony przed przestępczością na tle seksualnym, w szczególności ochrony małoletnich.

Mapa zagrożeń

Ostatnim novum jest utworzenie przez Policję mapy zagrożeń przestępstwami na tle seksualnym. Będzie ona udostępniana do wiadomości publicznej przez publikację na stronie internetowej Komendy Głównej Policji. Znajdą się na niej aktualne informacje o miejscach szczególnego zagrożenia przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.

Przyjęte w ustawie rozwiązania prawne – w powiązaniu z już obowiązującymi formami walki z przestępczością oraz planami zaostrzenia kar za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności – wydają się tworzyć spójne wewnętrznie, a zarazem skuteczne i kompleksowe narzędzie do walki z tego rodzaju przestępczością.