Aplikacje adwokacka i radcowska – zasady

Tagi:

Magdalena_Szyma_ska_zdj.1Aplikacje adwokacka i radcowska stanowią jeden z etapów dojścia do zawodów adwokata i radcy prawnego.

Do 2005 r. ukończenie aplikacji było warunkiem niezbędnym do wykonywania w przyszłości zawodu adwokata, czy radcy prawnego. Otwarcie dostępu do zawodów prawniczych, dokonane ustawą z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, wprowadziło dodatkowo inne możliwości dojścia do tych zawodów, jednakże zainteresowanie aplikacją nie zmalało.

Potrzebny tytuł magistra

Pierwszym krokiem, niezbędnym do pozyskania uprawnień zawodowych osób świadczących profesjonalną pomoc prawną, w tym także do możliwości ubiegania się o wpis na listę aplikantów adwokackich, czy radcowskich, jest ukończenie wyższych studiów prawniczych i uzyskanie tytułu magistra.

Absolwenci wydziałów prawa mogą przystępować do egzaminów wstępnych na aplikacje prawnicze, w tym na aplikację adwokacką i radcowską.

Do 2005 r. egzaminy wstępne na aplikację adwokacką i radcowską oraz egzaminy zawodowe leżały w gestii samorządów prawniczych (adwokackiego i radcowskiego). Dostęp do aplikacji był jednakże ograniczony (w porównaniu do naboru przeprowadzanego od 2006 r. w drodze egzaminów państwowych), co potwierdzają dane liczbowe. Przykładowo, w latach 2000–2004 na aplikację adwokacką przyjmowanych było rocznie od 202 do 385 osób, zaś na aplikację radcowską od 661 do 1053 osób.

Duże zainteresowanie

Od 2006 r., od kiedy przeprowadzane są egzaminy państwowe, do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przystąpiło około 35.000 osób, spośród których pozytywny wynik uzyskało ponad 16.500 osób. Średni poziom zdawalności egzaminów wstępnych na aplikację adwokacką wyniósł ok. 47%.

W roku 2015 do egzaminu na aplikację adwokacką, który odbył się 26 września, przystąpiło 2945 osób, z czego pozytywny wynik uzyskało 1105 osób. Do kolejnego egzaminu państwowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego 24 września 2016 r. przystąpiło 2962 absolwentów wydziałów prawa, z pośród których wynik poztywny otrzymały 1263 osoby.

W przypadku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską liczby kandydatów są jeszcze wyższe. W ciągu 10 edycji egzaminów państwowych na aplikację radcowską przystąpiło łącznie ponad 58.000 osób (w tym 4.645 w roku 2015), z których 43% uzyskało wynik pozytywny (25.192 osoby, w tym 1.597 w roku 2015). Do egzaminu państwowego na aplikację radcowską w 2016 r. przystąpiły 4343 osoby, pozytywny wynik otrzymało 1756 osób.

Równe szanse

Analizy wyników egzaminów wstępnych na aplikacje przeprowadzane od 2008 roku w Ministerstwie Sprawiedliwości przez Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej pokazują, że zainteresowanie absolwentów wydziałów prawa odbywaniem aplikacji adwokackiej i radcowskiej jest duże. Jak powszechnie wiadomo, studia te są studiami uniwersalnymi, jednak niezależnie od tego, że wykształcenie prawnicze stwarza wiele możliwości na rynku pracy, to nadal znaczna część absolwentów zainteresowana jest odbywaniem aplikacji prawniczych. Co roku spośród kilku tysięcy absolwentów wydziałów prawa 45–60% przystępuje do egzaminów na aplikacje. Badania przeprowadzone w 2015 r. przez Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA, również pokazały, że najwięcej osób chce wykonywać zawody adwokata i radcy prawnego (33% ankietowanych).

Magdalena_Szyma_ska_Aplikacje_adwokacka_i_radcowska_2Państwowy egzamin na aplikacje zapewnia wszystkim równe szanse w dostępie do zawodu adwokata, czy radcy prawnego. Wiedza jest jedynym kryterium uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu. Kandydaci rozwiązują test jednokrotnego wyboru składający się ze 150 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi. Uzyskanie minimum 100 punktów gwarantuje pozytywny wynik egzaminu.

Każdy, kto zda egzamin wstępny i spełnia inne przesłanki ustawowe, ma prawo ubiegania się o wpis się na listę aplikantów. Wniosek o wpis można złożyć w terminie dwóch lat od dnia otrzymania uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu wstępnego. Należy jednak pamiętać, że właściwa do wpisu jest rada, na obszarze której kandydat przystąpił do egzaminu. Zatem wybierając komisję, przed którą będzie zdawać się egzamin wstępny na aplikację, należy kierować się wybranym miejscem odbywania aplikacji. O wpisie na listę aplikantów adwokackich, czy radcowskich decydują uchwały okręgowych rad adwokackich albo okręgowych izb radców prawnych. Minister Sprawiedliwości, do którego wpływają uchwały o wpisie, ma prawo złożenia sprzeciwu. W przypadku uznania przez ministra, że uchwała o wpisie podjęta została niezgodnie z przepisami lub kandydat, w ocenie ministra, nie spełnia wymogów koniecznych do uzyskania wpisu, np. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu, wydawana jest decyzja sprzeciwiająca się wpisowi na listę aplikantów. Sytuacje te dotyczą jednostkowych przypadków.

Rola samorządu

Aplikacje adwokacka i radcowska, pomimo zmiany modelu dojścia do zawodu adwokata i radcy prawnego, pozostały domeną samorządów zawodowych. To samorząd organizuje i prowadzi szkolenie na aplikacji, w tym wyznacza kierunki i ramy tego szkolenia. Nadzór nad odbywaniem aplikacji – w zakresie i formach określonych ustawami – należy do kompetencji Ministra Sprawiedliwości.

Zasady odbywania aplikacji określają: ustawa – Prawo o adwokaturze i ustawa o radcach prawnych oraz wydane na mocy upoważnień ustawowych: regulamin odbywania aplikacji adwokackiej uchwalany przez Naczelną Radę Adwokacką oraz regulamin odbywania aplikacji radcowskiej uchwalany przez Krajową Radę Radców Prawnych. To właśnie uchwały samorządów zawodowych (regulaminy) w sposób istotny kształtują zakres aplikacji. W regulaminach określane są szczegółowe zasady odbywania aplikacji, w tym m.in. prawa i obowiązki aplikantów oraz sposób prowadzenia szkolenia na aplikacji. W przypadku obu samorządów – adwokackiego i radcowskiego, podstawowe założenia przyjęte w regulaminach są podobne.

Opłaty

Aplikacje rozpoczynają się co roku 1 stycznia i trwają 3 lata. Ich celem jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego – wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii prawnych oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu. Aplikanci I roku składają ślubowanie przed dziekanem okręgowej rady adwokackiej lub dziekanem rady okręgowej izby radców prawnych.

FKW_0323Aplikacje mają odpłatny charakter, z opłat wnoszonych przez aplikantów pokrywane są koszty szkolenia. Wysokość opłaty ustala w drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości, a jest ona uzależniona od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Rady, na wniosek aplikanta, mogą rozłożyć opłatę na raty albo, w szczególnych sytuacjach, zwolnić aplikanta z niej częściowo, czy też w całości. W roku 2016 aplikanci byli zobowiązani do uiszczenia opłaty w wysokości 5.642,50 zł (3,05–krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę) – w przypadku aplikacji adwokackiej i 5.735 zł (3,1 krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę) – w przypadku aplikacji radcowskiej. W Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są obecnie działania mające na celu zmianę opłat za aplikację od kolejnego roku szkoleniowego, tj. od 1 stycznia 2017 roku.

Pod okiem patrona

Czas aplikacji to okres szkolenia, którego celem jest przygotowanie aplikanta do wykonywania zawodu i samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. Szkolenie na aplikacji jest zatem nie tylko szkoleniem teoretycznym, ale również, i to w istotnym stopniu, praktycznym.

Aplikację odbywa się pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez dziekana okręgowej rady adwokackiej lub radę okręgowej izby radców prawnych. Patron może zatrudniać aplikanta na podstawie stosunku pracy (aplikacja etatowa). Z uwagi jednak na dużą liczbę osób odbywających aplikacje w poszczególnych radach, niejednokrotnie aplikacja przebiega w formie tzw. nieetatowej (bez zatrudnienia u patrona). Patron nie tylko czuwa nad prawidłowym przebiegiem aplikacji i czynnościami, które wykonuje aplikant, ale także przyswaja aplikantowi zasady etyki i wykonywania zawodu. Do zadań patrona należy również omawianie z aplikantem sposobu występowania przed sądem i innymi organami. Już bowiem po 6 miesiącach aplikacji, aplikant adwokacki, czy radcowski może zastępować adwokata, czy radcę prawnego, przed sądami, organami ścigania, organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami, z wyjątkiem Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Szczegółowe zasady i warunki odbywania aplikacji adwokackiej u patrona określa umowa zawarta pomiędzy aplikantem a patronem. Umowę z aplikantem radcowskim, która określa jego prawa i obowiązki, zawiera natomiast okręgowa izba radców prawnych. Również umowa z patronem zawierana jest, w tym wypadku, przez okręgową izbę radców prawnych.

Sprawdziany i kolokwia

 

Magdalena_Szyma_ska_Aplikacje_adwokacka_i_radcowskaW trakcie aplikacji kształtowana jest także postawa aplikanta jako członka samorządu zawodowego. W przypadku aplikacji adwokackiej aplikanci tworzą samorząd aplikancki, składający się ze starostów poszczególnych lat i grup.

Zakres szkolenia teoretycznego i praktyk na aplikacji określają plany szkoleń ustalane co roku przez właściwe rady. Aplikanci I roku odbywają również szkolenie z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury, na podstawie porozumienia zawieranego pomiędzy Prezesem Naczelnej Rady Adwokackiej (albo Prezesem Krajowej Rady Radców Prawnych) i Dyrektorem Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.

W trakcie szkolenia, aplikanci obu samorządów zawodowych obowiązani są m.in. do przystępowania do sprawdzianów i kolokwiów. Niezaliczenie obowiązkowych kolokwiów powoduje niezaliczenie roku odbywania aplikacji. Również opuszczenie większej od dopuszczalnej liczby godzin szkoleniowych wpływa na niezaliczenie. Konsekwencją jest wówczas konieczność powtarzania roku. Powtarzać rok na aplikacji można jednakże tylko raz. Ponowne niezaliczenie roku szkoleniowego stanowi podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu, a następnie skreślenia go z listy aplikantów.

W przypadku potrzeby uzyskania przerwy w odbywaniu aplikacji aplikanci mogą korzystać z urlopu dziekańskiego, nie dłużej niż przez okres dwóch lat.

Wyższe wyniki

Aplikantowi, który odbył aplikację, właściwa okręgowa rada adwokacka albo rada okręgowej izby radców prawnych wydaje zaświadczenie o jej odbyciu. Dokument uprawnia aplikanta do przystąpienia do państwowego egzaminu zawodowego – egzaminu adwokackiego albo radcowskiego.

Wyniki egzaminów państwowych pokazują natomiast, że osoby, które odbyły aplikację osiągają zdecydowanie wyższe wyniki od pozostałych zdających, którzy do egzaminu przystąpili z innego tytułu aniżeli odbycie aplikacji. Średnia zdawalność aplikantów z egzaminu adwokackiego wyniosła (z siedmiu edycji) 79%, aplikantów radcowskich zaś 76%. Natomiast średnia zdawalność osób, które nie ukończyły aplikacji w przypadku egzaminu adwokackiego wyniosła 44%, a w przypadku egzaminu radcowskiego 49%. Dane te potwierdzają zatem, że aplikacja, o ile może wydawać się trudniejszą drogą dojścia do zawodu i wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów, to przygotowuje do zdania egzaminu zawodowego i, co najważniejsze, do wykonywania zawodu.