Projekt ustawy o Komisji Weryfikacyjnej

Tagi:

image0011Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy powołującej Komisję do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa.

Komisja, w myśl projektu, będzie nadzwyczajnym organem administracji publicznej. Stanie na straży interesu publicznego wobec procederu wyłudzania nieruchomości w Warszawie. Zyska uprawnienia – m.in. oparte na Kodeksie postępowania administracyjnego – pozwalające na efektywne działanie i wskazanie naruszeń prawa.

Trzeba działań nadzwyczajnych

Lustracja prokuratorskich postępowań dotyczących warszawskiej reprywatyzacji obnażyła wiele nieprawidłowości. Mimo podrobionych testamentów, podszywania się pod krewnych prawowitych właścicieli, fałszywych kuratorów, postępowania karne były umarzane, a postępowania administracyjne kontynuowane. Wydawane decyzje administracyjne były też podstawą zasądzania roszczeń odszkodowawczych w wielkich rozmiarach.

Wydawanie takich decyzji administracyjnych wywoływało naruszenia praw podstawowych. Prawa do zwrotu własności nieruchomości nie mogły dochodzić osoby, którym faktycznie powinno przysługiwać prawo własności lub prawo do użytkowania wieczystego. Należytej ochrony zostali także pozbawieni lokatorzy. Jednak zamiarem projektodawcy nie jest wzruszanie tych stanów prawnych, w których wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, gdy prawa do nieruchomości nabyły osoby w dobrej wierze.

Możliwości wznowienia lub stwierdzenie nieważności postępowań reprywatyzacyjnych, na podstawie mechanizmów Kodeksu postępowania administracyjnego, są dziś mocno ograniczone. Zarówno ze względów proceduralnych (upływ czasu, konieczność badania przesłanek na dzień wydania decyzji), jak i faktycznych (konieczność dokonania swoistej „autokontroli” na dużą skalę ze strony organów, które podejmowały reprywatyzacyjne decyzje, co w praktyce jest mało prawdopodobne). Brak również mechanizmów pozwalających na kompleksowe uregulowanie choćby kwestii dalszych skutków wydania decyzji administracyjnych. To wszystko przemawia za stworzeniem autonomicznego organu o wysokim stopniu transparentności postępowania, a nie pozostawieniu kompetencji dotychczasowym organom administracyjnym.

Gwarancja uczciwości

Dlatego w przygotowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości projekcie proponuje się stworzenie nadzwyczajnego trybu kontroli decyzji administracyjnych i utworzenie nowego organu administracji publicznej stojącego na straży interesu publicznego – Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa.

Komisja będzie podejmowała kontrole decyzji administracyjnych w trybie nadzwyczajnym, opartym na środkach takich, jak stwierdzenie nieważności decyzji i wznowienie postępowania administracyjnego występujące w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Nad pracami Komisji w sposób pośredni będą czuwać wszystkie ugrupowania polityczne mające swoich reprezentantów w Sejmie. Bowiem to Sejm będzie wybierać jej ośmiu członków. W skład Komisji będą mogły wchodzić wyłącznie osoby dające rękojmię należytego podejmowania decyzji w sprawach nieprawidłowości reprywatyzacyjnych, mające obywatelstwo polskie i pełną zdolność do czynności prawnych, korzystające z pełni praw publicznych, niekarane za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione umyślnie. Muszą mieć wyższe wykształcenie prawnicze lub niezbędną wiedzę w dziedzinie gospodarowania nieruchomościami i racjonalnego wykorzystywania zasobów majątku państwowego. Niezbędnym warunkiem jest też nieposzlakowana opinia. Przewodniczącego Komisji powoła Prezes Rady Ministrów na wniosek Ministra Sprawiedliwości składany w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Ostrzeżenie w księdze wieczystej

image005Pełną transparentność działań Komisji zapewnią jej jawne posiedzenia. Będą one przeprowadzane z wykorzystaniem istniejącej instytucji prawnej – rozprawy administracyjnej. Podejmowane przez Komisję decyzje będą opiniowane przez Społeczną Radę składającą się z 9 osób powoływanych spośród organizacji pozarządowych, stowarzyszeń i organizacji wspierających lokatorów.

Komisja będzie zobowiązana sprawdzić decyzje reprywatyzacyjne dotyczące warszawskich nieruchomości. Ustali, które z decyzji mogły zapaść z naruszeniem prawa, a następnie przeprowadzi wobec nich pełne postępowanie rozpoznawcze – z analizą dokumentów i przesłuchaniami świadków włącznie. Komisja będzie mogła wzywać strony lub świadków do obowiązkowego stawiennictwa, a w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności ukarać takie osoby. Kompetencja ta jest odpowiednikiem art. 88 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Na czas postępowania Komisja będzie mogła wpisać w księgę wieczystą nieruchomości ostrzeżenie o prowadzeniu takiego postępowania oraz zakazu jej sprzedaży. Jeśli Komisja postanowi o uchyleniu decyzji reprywatyzacyjnej, będzie musiała precyzyjnie wskazać wszelkie okoliczności, które na wydanie takiej decyzji wpłynęły.

Możliwe decyzje

Po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego Komisja będzie mogła wydać jedną z decyzji:

  • utrzymać w mocy decyzję reprywatyzacyjną;
  • uchylić decyzję reprywatyzacyjną w całości lub części i orzec co do istoty sprawy;
  • uchylić decyzję reprywatyzacyjną w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
  • w razie, gdy decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, stwierdzić wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa i wskazać okoliczności, z powodu których nie można jej uchylić;
  • umorzyć postępowanie rozpoznawcze.

Komisja nie wyręczy sądów

Komisja nie będzie wyręczać i dublować sądów – wręcz przeciwnie, od jej decyzji będzie przysługiwała na odpowiednim etapie skarga do sądu administracyjnego, tak jak w każdym innym postępowaniu administracyjnym. Nie jest prawdą, że w większości spraw reprywatyzacyjnych orzekały sądy powszechne. Sądy cywilne orzekały o odszkodowaniach, ale na podstawie decyzji administracyjnej. Przedmiotem badania przez sąd cywilny nie była więc sama kwestia zwrotu nieruchomości.

Projekt nie przewiduje bezpośredniej ingerencji w orzeczenia sądów cywilnych o odszkodowaniach. Jego celem jest uchylenie decyzji o zwrocie nieruchomości. Zwrotów dokonywano w trybie decyzji administracyjnej, więc w tym samym trybie powinny być one analizowane i ewentualnie podważane. Projekt będzie dawał natomiast możliwość, aby w przypadku zmiany decyzji administracyjnej wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o wznowienie postępowania cywilnego w sprawie o odszkodowanie.