Koszty mediacji

Tagi:

Magdalena_Malinowska_W_jcicka_Koszty_mediacji_WojciewskiInstytucja mediacji funkcjonuje w polskiej procedurze cywilnej już od ponad dziesięciu lat. Ten okres pozwolił na dokonanie pierwszych obserwacji dotyczących funkcjonowania przyjętych rozwiązań w praktyce i ocenę ich działania.

Skutkowało to ostatnią dużą nowelizacją przepisów proceduralnych dotyczących mediacji. Zmiany te zostały wprowadzone ustawą z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów1.

Zachęta ekonomiczna

Przy okazji tej nowelizacji przeanalizowano także problem wynagrodzenia mediatorów, w przypadku skierowania stron do mediacji na podstawie postanowienia sądu. Zgodnie bowiem z art. 981 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego2, zwanej dalej „k.p.c.”, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

Przepis art. 981 k.p.c. reguluje zagadnienie kosztów mediacji. W zamyśle ustawodawcy, miał stanowić dla stron zachętę ekonomiczną do korzystania z pojednawczego sposobu rozwiązywania sporów, poprzez takie ukształtowanie kosztów mediacji, by nie przewyższały one kosztów sądowego postępowania w sprawach cywilnych3. W przypadku mediacji wszczętej na podstawie skierowania sądu, wynagrodzenie mediatora i zwrot jego wydatków określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym4.

Przyciągnąć specjalistów

Celem zmian wprowadzonych w rozporządzeniu, polegających na istotnym podwyższeniu wynagrodzenia mediatorów, jest zapewnienie wysokiej jakości usług mediacyjnych i zagwarantowanie, że mediacje ze skierowania sądu będą prowadzone przez wykwalifikowanych mediatorów5. Wynagrodzenie mediatorów zostało więc podwyższone w taki sposób, aby przyciągnąć najlepszych specjalistów i sprofesjonalizować usługi mediacyjne. W rozporządzeniu przewidziano, jako zasadę w sprawach o prawa majątkowe, ustalenie wynagrodzenia mediatora w wysokości 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2000 zł za całość postępowania mediacyjnego.

W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe, wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 zł, a za każde kolejne – 100 zł. Łącznie nie więcej jednak niż 450 zł. W ten sposób w rozporządzeniu uwzględniono wytyczną sprawnego przebiegu postępowania mediacyjnego, poprzez ustalenie wyższego wynagrodzenie za przeprowadzenie pierwszego posiedzenia mediacyjnego, natomiast niższego za każde kolejne. W rezultacie mediatorzy powinni zostać zmotywowani do takiego prowadzenia mediacji, aby nie doprowadzała ona do zbędnego przedłużania postępowania.

W rozporządzeniu określono też podlegające zwrotowi niezbędne wydatki mediatora poniesione w związku w przeprowadzeniem mediacji, takie jak koszty przejazdów, korespondencji, a także wynajmu pomieszczenia niezbędnego do przeprowadzenia mediacji.

Zauważyć jednocześnie trzeba, że rozporządzenie dotyczy jedynie mediacji ze skierowania sądu. Wynagrodzenie mediatorów we wszelkich mediacjach prowadzonych na podstawie umowy stron nie będzie regulowane i pozostanie całkowicie zależne od ich woli.

Mediacja w kosztach procesu

Abstrahując od stawek wynagrodzenia mediatorów określonych w rozporządzeniu, zauważyć należy, że dotychczas powodem ograniczenia podwyższenia wynagrodzenia mediatorów był wzgląd na sytuację osób ubogich. Wynagrodzenie to było więc określone na niskim poziomie, aby umożliwić dostęp do usług mediacyjnych także osobom niezamożnym. Skutkiem tego był jednak brak zainteresowania prowadzeniem mediacji ze skierowania sądu przez profesjonalnych mediatorów i odczucie, że mediatorzy nie są w należyty sposób wynagradzani za swoją pracę.

W wyniku wprowadzenia możliwości zaliczenia kosztów mediacji do kosztów sądowych – wydatków, powstała możliwość zwolnienia strony ubogiej od kosztów mediacji. Zasadą pozostaje więc zaliczanie kosztów mediacji, prowadzonej na skutek skierowania przez sąd, do niezbędnych kosztów procesu. W związku z powyższym, chociaż mediacja odbywa się ze skierowania sądu, płacą za nią strony, a koszty mediacji, stanowiące część kosztów sądowych, będzie rozliczał sąd w postanowieniu kończącym postępowanie na zasadach ogólnych. Dopiero, gdy strona wykaże, że bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny nie może ponieść tych kosztów, sąd zwolni ją od nich. W rezultacie, kosztami mediacji ze skierowania sądu może zostać obciążony Skarb Państwa.

Podsumowując rozważania dotyczące kosztów mediacji i zmian w wysokości wynagrodzenia mediatorów, stwierdzić trzeba, że aktualna wysokość wynagrodzenia mediatorów została zmodyfikowana w taki sposób, aby z jednej strony zachęcała do korzystania z mediacji, a z drugiej – odpowiadała na potrzeby mediatorów.

1. Dz. U. poz. 1595.
2. Dz. U. z 2014 r. poz. 101, z późn. zm.
3. Zob. T. Demendecki, Komentarz aktualizowany do art. 98 1 , [red:] A. Jakubecki, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Lex/el, nr 496419.
4. Dz. U. poz. 921. Przedmiotowe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 lipca 2016 r., zastępując rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 218).
5. Zob. Uzasadnienie do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym.