Międzynarodowe tabele alimentacyjne

Monika_Bieniek-Ciarci_ska_-_zdj_cieObowiązek alimentacyjny w Polsce, jego zakres, a przede wszystkim związana z nim wysokość świadczenia opiera się w głównej mierze na dwóch zasadniczych przesłankach. Zaliczyć można do nich, z jednej strony, usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej, a z drugiej – zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego do alimentacji1.

Przepis art. 135 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie w kolejnych paragrafach określa, iż „wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.2

Nie budzi więc wątpliwości fakt, iż zgodnie z tymi uregulowaniami każda sytuacja jest oceniania indywidualnie, z najwyższą starannością przez organ orzekający o alimentach względem konkretnej osoby. Dokonuje się przy tym oszacowania warunków w jakich osoba ta pozostaje. Jednocześnie określa się możliwości zarobkowe osób zobowiązanych do alimentacji.

Warto podkreślić, iż świadczenia wychowawcze i świadczenia rodzinne z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, a także świadczenia dla rodziny zastępczej nie wpływają na zakres obowiązku alimentacyjnego3.

Niezależnie jednak od krajowego porządku prawnego warto zwrócić uwagę na fakt, iż w wielu krajach do określania wysokości obowiązku alimentacyjnego4 służą specjalne tabele. Są one gotowymi zestawieniami, które stanowią wzór do zasądzania danej kwoty alimentów na rzecz osoby uprawnionej.

Tabela niemiecka

Jedną z najbardziej znanych tabel jest funkcjonująca w Niemczech „Düsseldorfer Tabelle”, do której każdorazowo dołączane jest objaśnienie tytułów dynamicznych „Elklärung dynamischer Titel”. Podkreślenia wymaga fakt, iż z dniem 1 stycznia 2008 roku na terytorium Federalnej Republiki Niemiec weszło w życie nowe prawo, zgodnie z którym alimenty na dziecko należne są jako wartość procentowa minimalnego świadczenia alimentacyjnego „Mindestunterhalt” dla danej grupy wiekowej5. Wspomniane minimalne świadczenie alimentacyjne kształtuje się na podstawie dwukrotnej kwoty wolnej od podatku niezbędnej do zaspokojenia materialnego minimum egzystencjonalnego dziecka „Kinderfreibetrag6.

Aby zobrazować powyższe wystarczy przeanalizować zapisy widniejące na niemieckich tytułach wykonawczych zasądzających alimenty, wśród których zdecydowana większość stanowi, iż od danego dnia obowiązek alimentacyjny zobowiązanego względem uprawionego wynosi „100% minimalnego świadczenia alimentacyjnego minus połowa kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko”.

Tabele są aktualizowane każdego roku i publikowane przez sąd apelacyjny w Düsseldorfie, stąd również wzięła się ich nazwa. Służą one przede wszystkim jako swego rodzaju rekomendacja, wytyczna dla innych sądów mająca charakter raczej wskazówki, nie będąca jednak instrumentem wiążącym ani źródłem obowiązującego prawa. Na powyższe zestawienie składają się następujące czynniki: dochody netto rodzica zobowiązanego do płacenia alimentówNettoeinkommen des zum Unterhalt verpflichteten Elternteils”, grupy wiekowe wskazane w latach „Altersstufen in Jahren7, wartość procentowa „Prozentsatz”, określenie kwoty na własne utrzymanie „Bedarfskontrollbetrag”.

Tak skonstruowana tabela, która z jednej strony stanowi pomoc przy ustaleniu wysokości alimentów na rzecz uprawnionego, z drugiej zaś chroni zobowiązanego do alimentacji poprzez zwolnienie spod egzekucji minimalnego dochodu, stanowiącego zabezpieczenie jego egzystencji.

Austria – metoda procentowa

Monika_Bieniek-Ciarci_ska_Mi_dzynarodowe_tabele_alimentacyjne_(2)Na podstawie stałego orzecznictwa alimenty na terytorium Republiki Austrii zasądzane są przy zastosowaniu składnika procentowego, ponieważ on najlepiej wyraża stosunek sił, który jest miarodajny dla ich wymiaru. Jest to metoda procentowa zobrazowana w formie prostej tabeli8, zgodnie z którą alimenty wyliczane są jako procentowy udział dziecka w zależności od jego wieku w przychodach netto zobowiązanego do alimentacji.

W związku z tym dziecko w wieku 0-6 lat otrzyma alimenty w wysokości 16%. miesięcznego przychodu netto zobowiązanego, dziecko w wieku 6-10 lat – 18%., w wieku 10-15 lat – 20%., dziecko w wieku od 15 lat i starsze – 22%. Za każde kolejne dziecko poniżej 10 roku życia dolicza się dodatkowo 1%., zaś za każde kolejne dziecko powyżej 10 roku życia – dodatkowo 2%.

Zgodnie z austriackim kodeksem cywilnym (ABGB) rodzice mają obowiązek w miarę swoich sił i możliwości odpowiednio wnosić wkład do pokrycia potrzeb swoich dzieci, stosownie do ich warunków życiowych. Rodzic opiekujący się dzieckiem wnosi swój wkład w naturze, rodzic zaś niesprawujący bezpośredniej opieki – w formie pieniężnych świadczeń alimentacyjnych. Osoba zobowiązana do pieniężnych świadczeń alimentacyjnych musi w sposób adekwatny wykorzystywać swoje umiejętności i wiedzę aby osiągnąć dochody wystarczające do zapewnienia świadczeń alimentacyjnych. Jeśli bez uzasadnionej przyczyny tego obowiązku nie spełnia, to przy ustalaniu alimentów można założyć takie dochody, jakie osoba zobowiązana mogłaby w danej sytuacji osiągnąć przy wytężeniu wszystkich swoich sił i umiejętności. Jest to tzw. zasada wytężenia wszelkich możliwych sił.

Oczywiście zobowiązany może sam wybrać zawód jaki będzie wykonywał, ale musi się zatroszczyć o to, aby zapewnione były świadczenia alimentacyjne w odpowiedniej wysokości dla uprawionego do alimentów.

Tabela z Zürichu

Metoda procentowa bądź też tzw. tabela z Zürichu funkcjonuje do obliczania kwoty alimentów w Szwajcarii, a sam obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci został uregulowany w kodeksie cywilnym9. Obliczanie wysokości należnych alimentów uwzględnia przede wszystkim potrzeby dziecka, głownie podstawowe, tj. żywność, odzież, miejsce zamieszkania, koszty leczenia ale również ubezpieczenie zdrowotne, edukację, zaspakajanie innych potrzeb – dodatkowe lekcje, zagospodarowanie czasu wolnego, organizację wypoczynku czy kieszonkowe. Brane są pod uwagę także możliwości gospodarcze każdego z rodziców z osobna.

Wspomniana metoda procentowa, która obowiązuje m.in. w kantonie berneńskim, określa udział dziecka w przychodzie netto dłużnika alimentacyjnego na 17%. Dla dwójki dzieci suma udziału w przychodach wzrasta do 27%. dla trójki dzieci do 35%. Jest to więc podobne rozwiązanie jak to zastosowane na terytorium Austrii.

W przypadku Tabeli z Zürychu10 podstawą wyliczeń są: ilość dzieci11, wiek, oraz podstawowe potrzeby: wyżywienie, odzież, mieszkanie, dodatkowe koszty, opieka i edukacja.

Model finlandzki

Nieco odmienne rozwiązanie zostało wprowadzone na terytorium Republiki Finlandii, gdzie funkcjonują tzw. wskaźnikowe kwoty pieniężne. Wytyczne do ustalania wysokości pomocy alimentacyjnej na rzecz dziecka zostały przygotowane wspólnie przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Ministerstwo Spraw Socjalnych i Zdrowia w latach 2005-2007. Zostały one docelowo przekazane samorządom gminnym, ujednolicenia działalności samorządowych władz socjalnych w sytuacji gdy biorą udział w doradzaniu rodzicom w ustaleniu właściwej kwoty pomocy alimentacyjnej, bądź gdy rozważają oni czy zawarta przez nich umowa w sprawie pomocy alimentacyjnej jest możliwa do za­twierdzenia

Wytyczne opierają się na przepisach ustawy o utrzymaniu dziecka (Laki lapsen elatuksesta). Podobnie jak w przypadku innych omawianych państw, wytyczne te nie mają mocy wiążącej wobec działalności wspomnianych władz, jednakże są w sensie prawnym zaleceniem dotyczącym zasad ustalania wysokości świadczeń alimentacyjnych.

Kwoty podane w wytycznych odzwierciedlają sytuację, która obowiązywała w chwili ich tworzenia, stąd też w celu zapewnienia ich aktualności zawarte w nich kwoty podlegają corocznej korekcie licząc od początku każdego roku kalendarzowego, o taką liczbę punktów procentowanych, która odpowiada korekcie wskaźnikowej przewidzianej dla świadczeń alimentacyjnych.

Przytoczone powyżej uregulowania dotyczące przedmiotowej materii są przykładem rozwiązań stosowanych przez wybrane państwa, nie zawierają jednak odniesienia do skuteczności, szans czy zagrożeń związanych z ich funkcjonowaniem.

Niezależnie jednak od sposobu czy metod ustalania wysokości obowiązku alimentacyjnego względem osób uprawnionych warto zaznaczyć, iż powinien być on realizowany przez osoby zobowiązane w sposób rzetelny i pozwalający na zabezpieczenie utrzymania wierzycieli.

 

PRZYPISY:

1. Art. 135§1. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz.U. z 2015 r. poz. 2028 ze zm.;]

2. Art. 135§2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

3. W rozumieniu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j. t. Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.)

4. Art. 135§3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy

5. §1612a niemiecki kodeks cywilny (Bürgerliches Gesetzbuch, BGB) w nowym brzmieniu.

6. §32 ust. 6 zd. 1 niemieckiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG)

7. Wskazano następujące grupy wiekowe: 0-5 lat; 6-11 lat, 12-17 lat i od 18 roku życia

8. Tabela uwzględnia wiek dziecka i odpowiadający mu procent miesięcznego przychodu netto zobowiązanego do alimentacji.

9. art. 276- 295

10. Wg stanu na rok 2016.

11. 1 grupa: 1 dziecko; 2 grupa 1-2 dzieci; 3 grupa: 1-3 i więcej dzieci.