Skazania osób dorosłych – statystyka

Justyna_Kowalczyk_zdj_cieWraz z rozwojem informatyzacji urzędów, wzrasta ilość danych statystycznych publikowanych w sieci przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Są one dostępne na nowoczesnych, prostych w obsłudze portalach, takich jak Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości (ISWS).

Pomimo że odsetek udostępnianych danych wciąż rośnie, wiedza na temat zasobów, jakimi dysponuje Ministerstwo, zwłaszcza w obszarze statystyki skazań, wciąż jest uboga. Przyjrzyjmy się, jakie informacje są upublicznione i w jaki sposób można je wyszukać.

Wachlarz danych

Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej Departamentu Strategii i Funduszy Europejskich Ministerstwa Sprawiedliwości dysponuje szerokim wachlarzem danych statystycznych, w tym między innymi informacją o osądzeniach i skazaniach w pierwszej instancji sądów powszechnych oraz o prawomocnych skazaniach osób dorosłych. Szczegółowy zakres podmiotowy i przedmiotowy danych określa Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Programu badań statystycznych statystyki publicznej, wydawane na podstawie Ustawy o statystyce publicznej.

Dane o skazaniach pozyskiwane są z dwóch źródeł: skazania w pierwszej instancji – bezpośrednio z sądów powszechnych, prawomocne – z Krajowego Rejestru Karnego.

System statystyczny AS SAP (moduł Zintegrowanego Systemu Rachunkowości i Kadr), w okresach półrocznych i rocznych, gromadzi narastająco informacje statystyczne o osobach osądzonych w pierwszej instancji. Są to sprawozdania statystyczne składane przez poszczególne wydziały sądów rejonowych (MS-S6r) i okręgowych (MS-S6o).

Analizując dane uzyskujemy wiedzę o liczbie osób osądzonych, w tym skazanych, o liczbie orzeczonych warunkowych umorzeń postępowania, o umorzeniach na określonych podstawach, o uniewinnieniach i o przypadkach odstąpienia od wymierzenia kary. Ze sprawozdań dowiadujemy się w jakim trybie było prowadzone postępowanie, w wyniku którego osoba była osądzona, czy w trybie oskarżenia publicznego, subsydiarnego, czy prywatnego.

Ważne statystyki

Justyna_Kowalczyk__rysunek_statystykaBardzo istotną informacją jest kwalifikacja prawna czynu. Pozyskujemy dane o liczbie osób osądzonych, w tym skazanych na podstawie wybranych artykułów kodeksu karnego i ustaw szczególnych. Dobór katalogu przestępstw następuje w zależności od zapotrzebowania odbiorców danych – wewnętrznych i zewnętrznych.

Jedną z podstawowych informacji o osobach skazanych w pierwszej instancji są dane prezentujące wymiar kary ze wskazaniem wysokości kary bezwzględnej i warunkowo zawieszonej, a wymiar kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności podany jest w przedziałach czasowych.

Ponadto dysponujemy informacją o liczbie orzeczonych grzywien samoistnych, środków poprawczo-wychowawczych, środków karnych orzeczonych samoistnie, a także od roku 2015 o karze mieszanej. Można także uzyskać wiedzę na temat liczby osób tymczasowo aresztowanych przed wyrokiem, które w chwili wydania wyroku przebywały w zakładzie karnym, o liczbie osób skazanych w warunkach nadzwyczajnego złagodzenia i o poprzednio karanych, w tym także w warunkach recydywy.

Kopalnia wiedzy

Bardzo ważną informacją są dane o płci, zarówno osób skazanych, jak i pokrzywdzonych. W przypadku osób pokrzywdzonych, poza informacją o liczbie kobiet i mężczyzn, uzyskujemy także wiedzę o liczbie pokrzywdzonych dziewczynek i chłopców.

Często pytani jesteśmy o informacje dotyczące przestępstw sklasyfikowanych jako przemoc w rodzinie. Taki dział został wprowadzony do sprawozdania MS-S6r i jest to kopalnia wiedzy o rodzajach przestępstw za czyny kwalifikujące się jako przemoc w rodzinie, według ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, o wymiarze kary, a także między innymi o płci skazanych oraz pokrzywdzonych.

Ponadto są także dostępne dane dotyczące liczby osób dorosłych skazanych prawomocnie, o liczbie postępowań warunkowo umorzonych, o prawomocnym odstąpieniu od wymierzenia kary (zbiór niepełny).

W przypadku danych dotyczących prawomocnych skazań osób dorosłych, uzyskujemy wiedzę o podstawie prawnej każdego orzeczenia, według artykułów Kodeksu karnego i ustaw szczególnych, w podziale na oskarżenie publiczne i oskarżenie prywatne, wszystkich wyroków, jakie uprawomocniły się w danym roku.

Bogactwo informacji

Dane są bardzo bogate. Prezentują szczegółowy wymiar kary, który umożliwia obliczenie jej średniego wymiaru. Pozwalają na wskazanie wysokości grzywny orzeczonej zarówno samoistnie, jak i obok kary zasadniczej, określenie rodzaju orzeczonych środków karnych i środków zabezpieczających. W obrazie, jaki powstaje, widzimy czy przestępstwo było popełnione przez kobietę, czy mężczyznę, na wsi, czy w mieście.

Otrzymujemy również dane o województwie, sądzie, który wydał wyrok, wieku osądzonych osób, miejscu i miesiącu popełnienia przestępstwa oraz wiele innych szczegółowych informacji. Reasumując, możemy na przykład ustalić jakie przestępstwo najczęściej popełniają kobiety w wieku 30-34 lat, na wsi, w województwie lubelskim i jakie przestępstwo najczęściej popełniane jest w lipcu.

Nowe analizy

Dawno temu statystyki były liczone „ręcznie” z kart karnych, które sądy przesyłały bezpośrednio do Ministerstwa Sprawiedliwości. Od 1996 roku karty wpływały do Centralnego Rejestru Skazanych, a od 2000 roku do chwili obecnej zbiera je i przetwarza Krajowy Rejestr Karny.

Szczegółowy zakres danych, jakie za pośrednictwem rejestracyjnych kart karnych wpływają do Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego, określa Ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym. Wyłoniona w ramach przetargu nieograniczonego firma, generuje z systemu Krajowego Rejestru Karnego tabele wynikowe, według wskazanego, określonego zakresu.

Nowością w zbieranych danych o prawomocnie skazanych osobach dorosłych jest informacja o powrocie do przestępstwa osób skazanych prawomocnie, w okresie pięciu lat od daty uprawomocnienia się wyroku. Jest to pierwsze tego typu badanie, w którym analizie poddane zostały wszystkie osoby powracające do przestępstwa, zarówno w ramach recydywy ogólnej, jak i recydywy szczególnej. W dotychczasowych analizach badano jedynie osoby skazane w trybie recydywy szczególnej, pomijając znacznie liczniejszą grupę osób skazywanych w łagodniejszym trybie.

Obecnie dodatkowo analizowane są dane dotyczące powracania do przestępstwa osób skazanych na bezwzględną karę pozbawienia wolności, które opuszczają zakłady karne w wyniku warunkowego zwolnienia lub po zakończeniu kary.

Powszechny dostęp

Jak widać, zbiór danych jest obszerny. Korzysta z nich wielu odbiorców. Pomagają między innymi w ocenie skutków regulacji, a także stanowią bazę do wielu publikacji, badań i prac naukowych. Statystyki są udostępniane nie tylko odbiorcom wewnętrznym lecz także zewnętrznym, takim jak media, instytucje rządowe i pozarządowe, Główny Urząd Statystyczny oraz instytucje międzynarodowe. Podstawowe informacje Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej publikuje na ogólnie dostępnym portaluw Informatorze Statystycznym Wymiaru Sprawiedliwości – zarządzanym i administrowanym przez Wydział.

Oferta portalu

Za pośrednictwem portalu Wydział upowszechnia dane o wymiarze sprawiedliwości. Wizualizuje na mapach porównania krajowe i międzynarodowe, prezentuje dobre praktyki stosowane w sądownictwie, publikuje bazę statystyczną opracowań i analiz, roczniki statystyczne Wydziału i Głównego Urzędu Statystycznego, a także przedstawia opracowania i publikacje, które są coraz bogatsze i ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb osób zainteresowanych wymiarem sprawiedliwości.

W Bazie statystycznej, w zakładce Opracowania wieloletnie, zamieszczane są obszerne opracowania tabelaryczne, które przedstawiają informacje cieszące się największą popularnością wśród odbiorców. Są to między innymi dane statystyczne dotyczące prawomocnych skazań, takie jak: „Prawomocne skazania w latach 2002 – 2015”, „Prawomocnie skazane osoby dorosłe według wymiaru kary za lata 2011- 2015”.

Warto odwiedzić także zakładki Publikacje, gdzie znajdują się między innymi opracowania dotyczące „Powrotności do przestępstwa w latach 2009-2014”, a także „Prawomocne skazania osób dorosłych w latach 1946-2014”

Ostatnie przytoczone opracowanie podaje do publicznej wiadomości liczbę osób skazanych prawomocnie w okresie niemalże siedemdziesięciu lat, a w tym niezmiernie ciekawą informację – współczynnik przestępczości (liczbę prawomocnie skazanych na 100 tys. mieszkańców) obliczony dla pełnego wolumenu danych. Jest to pierwsza edycja tej publikacji, ale z uwagi na duże zainteresowanie – ponad 4100 pobrań – planujemy wydanie kolejnej.

Na portalu zamieszczona jest także „Statystyka sądowa – Prawomocne skazania osób dorosłych w latach 2011 – 2015, gdzie znajdą Państwo wiele szczegółowych informacji statystycznych w ujęciu tabelarycznym, ale także zwizualizowanych na wykresach i mapach. Kolejne analizy są w realizacji i będą sukcesywnie wzbogacały portal. Należy podkreślić, że wszystkie publikacje i opracowania zamieszczone na portalu ISWS – Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości – są autorstwa pracowników Wydziału.

Roczniki sądownictwa

Na szczególne polecenie zasługują także edycje „Roczników statystycznych sądownictwa powszechnego i wojskowego” – ostatni obejmuje lata 2011-2014 – w których jest wiele informacji dotyczących wymiaru sprawiedliwości, w tym także o skazaniach. Zachęcam także do lektury innych wydawnictw, na przykład z zakresu prawa cywilnego, takich jak: „Statystyka sądowa – Sprawy o rozwód, separację i alimenty w latach 2010-2015”, „Postępowanie mediacyjne w sądach rejonowych i okręgowych w latach 2006-2015 i I półroczu 2016 roku”. Niebawem ukaże się opracowanie wzbogacone o dane za rok 2016.

Dzięki Informatorowi Statystycznemu Wymiaru Sprawiedliwości (ISWS) dane statystyczne o wymiarze sprawiedliwości, w tym między innymi o skazaniach osób dorosłych, stają się łatwiej dostępne i bardziej znane. Zapraszamy do korzystania z nich!