Książki prawnicze

Tagi: , , ,

Co roku wydawcy wprowadzają na polski rynek kilka tysięcy nowych publikacji książkowych skierowanych do prawników. Są wśród nich zarówno pozycje nowe, jak i kolejne wydania uznanych tytułów. W tej rubryce chcielibyśmy przybliżyć Czytelnikom najciekawsze, naszym zdaniem, książki prawnicze, które ukazały się lub w najbliższym czasie ukażą na rynku wydawniczym.

 Prawo rodzinne
Grzegorz Jędrejek – „Intercyzy. Pojęcie. Treść. Dochodzenie roszczeń”

Fot. Lexis Nexis

Grzegorz Jędrejek – „Intercyzy. Pojęcie. Treść. Dochodzenie roszczeń”Nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 17 czerwca 2004 r. zwiększyła znaczenie małżeńskich umów majątkowych, które w gospodarce rynkowej stwarzają alternatywę dla ustawowego ustroju wspólności majątkowej. Dr Grzegorz Jędrejek, adiunkt w katedrach prawa cywilnego KUL w Lublinie oraz UKSW w Warszawie, w swojej pracy przybliża instytucję intercyzy. Z przytoczonych przez niego danych wynika, że tylko w 2006 r. zawarto 34 890 intercyz, podczas gdy np. w 1978 r. było ich zaledwie… 688. Już sama rosnąca skala zjawiska usprawiedliwia zamysł systematycznego jego ujęcia – zarówno na gruncie prawa materialnego, jak i procesowego.

Prócz analizy katalogu małżeńskich umów majątkowych oraz kluczowych dla nich pojęć, np. dorobku, omawiana publikacja jest próbą odpowiedzi na pytanie o dostateczność obowiązujących regulacji. Rozważania tego rodzaju autor prowadzi odwołując się do historycznego rozwoju intercyz, literatury przedmiotu oraz rozwiązań funkcjonujących w wybranych obcych systemach prawnych. Pośród ciekawych zagadnień prezentowanych w książce warto wymienić m.in. dopuszczalność łączenia w intercyzach elementów rozszerzających wspólność majątkową z elementami prowadzącymi do jej ograniczenia, stosowanie przepisów k.c. do małżeńskich umów majątkowych, a także zagadnienie dochodzenia roszczeń od małżonka pozostającego w ustroju umownej wspólności majątkowej.

Monografia dr. Jędrejka pozwala na pełniejsze zrozumienie celu i możliwości stosowania małżeńskich umów majątkowych. Łączy naukowość opisu instytucji intercyzy z jego praktyczną użytecznością. Publikacja, co oczywiste, może okazać się przydatna w konstruowaniu aktów notarialnych (obligatoryjnych przy zawieraniu intercyz), jej dużą zaletą jest też pogłębiona analiza znaczenia intercyzy w toku sprawy cywilnej – zarówno jako elementu stanu faktycznego, jak i procesowych oraz egzekucyjnych konsekwencji tej instytucji. Sędziego, adwokata czy radcę prawnego powinny zainteresować m.in. poruszone tu zagadnienia interwencji ubocznej małżonka dłużnika czy wpływu intercyzy na przebieg postępowania egzekucyjnego (ze szczególnym uwzględnieniem środków obrony małżonka dłużnika).

„Intercyzy”, reklamowane przez wydawcę jako bestseller, na pewno zasługują na uwagę. Mojej pozytywnej oceny nie zmienia nawet poważne przeoczenie autora. Analizując ciekawy problem wpływu ustroju małżeńskiego, w którym pozostaje małżonek – strona procesu, na możliwość wyłączenia sędziego pozostającego z drugim małżonkiem w takim stosunku prawnym, że wynik procesu oddziałuje na prawa lub obowiązki sędziego, autor nie odnotował ani wyroku TK w sprawie P 8/07, ani jego konsekwencji w postaci nowelizacji z dnia 5 grudnia 2008 r., która nadała nowe brzmienie art. 49 k.p.c.

Wydawca: LexisNexis, s. 459, cena 129 zł

 Postępowanie cywilne
Dagmara Olczak-Dąbrowska – „Przywrócenie terminu w postępowaniu cywilnym”

Fot. Lexis Nexis

Dagmara Olczak-Dąbrowska – „Przywrócenie terminu w postępowaniu cywilnym”Dążenie do pewności prawa, wyrażonej przede wszystkim w prawomocnych orzeczeniach, formalizmie procesowym, czy systemie prekluzji, w sali sądowej zderza się niejednokrotnie z potrzebą zapewnienia rozstrzygnięciom materialnej słuszności. Doskonały obraz tego konfliktu znajdujemy w przepisach regulujących przywrócenie terminu procesowego. Instytucja ta, której treść normatywna zawiera się w zaledwie sześciu artykułach k.p.c, stwarza szereg problemów w praktyce – m.in. na tle warunków formalnych wniosku i jego dopuszczalności, stopnia staranności wymaganego od stron oraz ich pełnomocników, a także zagadnienia winy w niedopełnieniu w terminie czynności procesowej. Wątpliwości nastręcza też obowiązujący model kontroli instancyjnej decyzji sądu w przedmiocie przywrócenia terminu. Ciekawą i niezwykle istotną kwestią jest też wpływ decyzji o przywróceniu terminu na prawomocność orzeczeń.

Autorka omawianej pozycji, Dagmara Olczak-Dąbrowska, sędzia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy, odnosi się do tych spornych zagadnień z wnikliwością właściwą praktykowi. Jej praca, będąca pierwszą monografią tematu, przynosi kompleksową analizę przywrócenia terminu. Obejmuje zarówno teoretyczne rozważania nad tą instytucją, jak i próbę bardziej praktycznego podejścia do problemów zaczerpniętych wprost z wokandy cywilnej. Z punktu widzenia sędziego cywilisty, adwokata czy radcy prawnego, na uwagę zasługują zwłaszcza rozważania dotyczące stosunku wniosku o przywrócenie terminu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu środka zaskarżenia. Warto pochylić się nad uwagami autorki dotyczącymi inicjatywy dowodowej przeciwnika strony zgłaszającej wniosek o przywrócenie terminu, jak również relacji między tym wnioskiem a prawomocnością orzeczenia. Godnym uwagi jest też jej stanowisko w kwestii „trwania” przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej.

Przejrzysta konstrukcja książki pozwala na poznanie w pierwszej kolejności dorobku doktryny i orzecznictwa w przedmiocie przywrócenia terminu. Z publikacji Olczak-Dąbrowskiej dowiemy się też, jak poszczególne zagadnienia uregulowane są w obcych porządkach prawnych, przede wszystkim niemieckim i austriackim. Uwagi prawnoporównawcze oraz refleksje nad rozwojem omawianej instytucji niewątpliwie podnoszą wartość tej pracy.

Monografia, która trafia do rąk Czytelników, jest skróconą i zaktualizowaną (wg stanu prawnego na dzień 1 czerwca 2010 r.) wersją rozprawy doktorskiej obronionej przez Dagmarę Olczak-Dąbrowską w Instytucie Prawa Cywilnego WPiA UW. Zasługuje na polecenie, łączy bowiem wartości rozprawy naukowej z cechami komentarza do zagadnień, z którymi autorka styka się w sędziowskiej praktyce.

Wydawca: LexisNexis, s. 298, cena 59 zł

 Etyka prawnicza
Jerzy Stelmach, Bartosz Brożek, Marta Soniewicka, Wojciech Załuski – „Paradoksy bioetyki prawniczej”

Fot. Wolters Kluwer

Jerzy Stelmach, Bartosz Brożek, Marta Soniewicka, Wojciech Załuski – „Paradoksy bioetyki prawniczej” Człowiek, życie ludzkie – jego początek i koniec, wolność wyboru jako warunek odpowiedzialności… Oto zaledwie kilka fundamentalnych zagadnień, nad którymi pochylili się pracownicy Katedry Filozofi i Prawa i Etyki Prawniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W niewielkiej książce (format A5) poruszają jakże wielkie problemy z pogranicza filozofi i, bioetyki i prawa. Wskazują raczej na ogrom i różnorodność aspektów współczesnej debaty bioetycznej, niż opowiadają się za konkretnymi rozwiązaniami prawnymi. Jak czytamy we wstępie do publikacji, ambicją autorów było pokazanie paradoksów bioetyki prawniczej będących przyczyną fundamentalnych nieporozumień w toczących się na jej gruncie sporach. Większość z nich nie znajduje jednoznacznego rozwiązania, jednak wartością samą w sobie jest już poznanie różnych światopoglądów, stanowisk oraz popierających je argumentacji.

Książka składa się z dwunastu rozdziałów, które mogą być czytane jak samodzielne eseje. Znajdziemy w nich, obok rozważań ogólnych, właściwych opisowi zagadnień w ujęciu filozoficznym i etycznym, także analizę konkretnych problemów związanych m.in. z ludzką prokreacją. W tej części pracy omówiono m.in. przypadki ingerencji medycznych w proces „przywoływania” na świat potomstwa, w tym praktyk z zakresu eugeniki, np. genetycznej selekcji embrionów. Autorzy nie pozostawiają Czytelnika obojętnym wobec poruszanych zagadnień. Zgłębiając choćby tak problematyczne kwestie jak procesy o „złe życie” (ang. wrongful life) chcąc nie chcąc zmuszeni jesteśmy zająć stanowisko w sporze, czy narodziny człowieka mogą być traktowane w kategoriach szkody lub krzywdy. Czy, w kontekście roszczeń o odszkodowanie za urodzenie głęboko niepełnosprawnego dziecka, pomimo wcześniejszych symptomów o „poważnych i dających się przewidzieć” uszkodzeniach jego zdrowia, możemy mówić o „życiu niewartym życia”? Roszczenie kierowane jest najczęściej przeciwko lekarzowi, który „zaniedbał” i nie pozwolił rodzicom na podjęcie decyzji, czy dziecko ma się urodzić. Jednak koncepcja takiego roszczenia nie wyklucza pozwania również rodziców…

Równie ciekawe w omawianej książce są rozważania dotyczące „komercjalizacji reprodukcji” oraz „usług” macierzyństwa zastępczego. Jedna z kwestii z tym związanych znalazła już rozwiązanie w niedawnej nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozwiązanie, dodajmy, odmienne od wypracowanego np. przez orzecznictwo amerykańskie, bo za matkę dziecka uznające tę kobietę, która je urodziła (art. 619 k.r.o.). Przykład ten pokazuje, jak bliski jest związek bioetyki i prawa, które zaledwie stara się nadążać za postępem medycyny i genetyki. Prawnika, w szczególności karnistę, powinny zainteresować również ustępy publikacji poświęcone granicom eksperymentu medycznego, obliczom eutanazji oraz sprzecznościom związanym z rozważaniami na temat seksualności.

„Paradoksy bioetyki prawniczej” to publikacja ze wszech miar godna polecenia. O zagadnieniach trudnych i ważnych mówi w sposób przystępny, dzięki czemu pozwala odbiorcy skupić się na opisywanym problemie. Choć jest rozprawą naukową, to czyta się ją „jednym tchem”.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 238, cena 49 zł

 Prawo cywilne
Jacek Gołaczyński, Piotr Michnikowski (red.) – „Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Edwarda Gniewka”

Fot. C.H. Beck

Jacek Gołaczyński Piotr Michnikowski (red.) – „Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Edwarda Gniewka” Jubileusz 65. urodzin i 40-lecia pracy naukowej prof. Edwarda Gniewka z Uniwersytetu Wrocławskiego dał sposobność uczczenia tego wybitnego cywilisty księgą pamiątkową. Składa się na nią 65 rozpraw dotykających problemów związanych z prawem prywatnym. Publikacje reprezentują najwyższy poziom, zaś wielość poruszanych w nich zagadnień sprawia, że każdy prawnik zainteresowany rozwojem cywilistyki znajdzie w „Księdze…” interesujące kwestie.Na szczególną uwagę zasługują wypowiedzi stanowiące istotny głos w dyskusji nad kształtem nowego Kodeksu cywilnego. Tematyce ograniczonych praw rzeczowych poświęcona jest praca autorstwa dr. Gerarda Bieńka zawierająca podsumowanie funkcjonowania służebności oraz postulaty dotyczące uszczegółowienia tej regulacji („Założenia konstrukcyjne służebności przesyłu de lege lata i de lege ferenda”), jak również artykuł prof. Jacka Gołaczyńskiego odnoszący się m.in. do potrzeby inkorporacji do k.c. zastawu rejestrowego, skarbowego i finansowego, a także wprowadzenia definicji zastawu („Zastaw – wnioski de lege ferenda. Przepisy ogólne”).Szczególnemu prawu z pogranicza własności i ograniczonych praw rzeczowych poświęcony jest artykuł prof. Zdzisława Gawlika, w którym autor sprzeciwia się likwidacji użytkowania wieczystego i opowiada za modyfikacją jego treści („W sprawie przyszłości użytkowania wieczystego”). Z kolei prof. Wojciech J. Katner z Uniwersytetu Łódzkiego zgłasza niezwykle cenne postulaty de lege lata i de lege ferenda w zakresie ochrony „korony praw rzeczowych” („Ochrona własności w Kodeksie cywilnym i propozycjach nowego Kodeksu”).

Z uwagi na prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, przy lekturze „Współczesnych problemów…” nie sposób pominąć prawnoporównawczej pracy prof. Zbigniewa Radwańskiego, do niedawna przewodniczącego Komisji, w której profesor analizuje zasadnicze problemy instytucji negotiorum gestio, uwzględniając jej historyczny rozwój. Do bieżących prac legislacyjnych nad zobowiązaniami odnosi się natomiast artykuł prof. Jacka Góreckiego, w którym zawarto krytykę senackiego projektu unormowania umów darowizny na wypadek śmierci („O potrzebie uregulowania w Kodeksie cywilnym umowy darowizny na wypadek śmierci”).

Pośród wielu interesujących publikacji zawartych w tej książce warto pochylić się również nad artykułem prof. Elwiry Marszałkowskiej-Krześ i dr Ewy Rudkowskiej- Ząbczyk, zawierającym ocenę konsekwencji planowanego przyjęcia w nowym k.c. ustawowej definicji dokumentu znacznie odbiegającej od obecnego rozumienia tego pojęcia („Dowód z dokumentu w świetle projektowanych zmian Kodeksu cywilnego”). Natomiast na uwagę wszystkich tych, którym dobro wymiaru sprawiedliwości jest szczególnie bliskie, zasługuje artykuł prof. Tadeusza Erecińskiego („Niezawisłość sędziowska a swoboda orzekania w sprawach cywilnych”). Warto, by przekonanie profesora, iż to właśnie w sądzie jest miejsce dla niezawisłej prawniczej elity, stało się powszechne.

Wydawca: C.H. Beck, s. 710, cena 149 zł