Postępowanie karne

Piotr Gensikowski – „Odstąpienie od wymierzenia kary w polskim procesie karnym”

Prawo karne kojarzy się z mniej lub bardziej trafnie dobraną represją w odpowiedzi na zawinione i społecznie szkodliwe czyny uznane przez ustawodawcę za zabronione. Problem dostatecznej bądź częściej niewystarczającej surowości kar zawsze wywołuje emocje skupiające uwagę mediów i jest przedmiotem publicznej debaty.

Monografia dr. Piotra Gensikowskiego, sędziego Sądu Rejonowego w Grudziądzu, pokazuje instytucję, która – oddając humanitarny obraz współczesnego prawa – znajduje się po przeciwnej stronie wymiaru sprawiedliwości rozumianego wyłącznie jako karanie sprawców przestępstw. Rozważenia autora skupiają się więc na sytuacji procesowej sprawcy, który pomimo stwierdzenia jego winy nie spotyka się z „mieczem sprawiedliwości”. Dotyczą one podstaw doktrynalnych i praktyki orzeczniczej odstąpienia od ukarania – instytucji znajdującej zastosowanie wówczas, gdy wymierzenie kary, nawet nadzwyczajnie złagodzonej, nie byłoby uzasadnione.

Publikacja w pierwszej kolejności przybliża genezę tej instytucji, związaną z krytyką arbitralnego stosowania prawa łaski i rozwojem koncepcji warunkowego skazania. Następnie przedmiotem rozważań jest pojęcie odstąpienia od wymierzenia kary oraz charakter prawny tej instytucji jako elementu sądowego wymiaru kary. Jej specyfikę poznajemy na tle funkcjonujących w prawie karnym mechanizmów łagodzenia kary, względnie klauzul niekaralności.

W książce przedstawiono również okoliczności przedmiotowe oraz podmiotowe, które w konkretnych sprawach przemawiają za odstąpieniem od wymierzenia kary. Cenne uwagi autora dotyczą przypadków nieudolnego usiłowania przestępstwa, podżegania i pomocnictwa w sytuacji, gdy sprawca nie próbował czynu dokonać, a także sytuacji sprawców, których poczytalność w chwili popełnienia czynu była ograniczona. Przypadki te autor konfrontuje z wymogami prewencji generalnej. Ciekawie wypadają również rozważania nad problemem możliwości zastosowania omawianej instytucji względem recydywistów oraz uwagi poświęcone odstąpieniu od wymierzenia kary w przypadkach poszczególnych typów rodzajowych przestępstw, w tym przestępstwa eutanatycznego.

Karniści powinni docenić ustępy pracy poświęcone charakterowi orzeczenia, w którym sąd odstępuje od wymierzenia kary. Autor przyjmuje słuszne stanowisko, że takie odstąpienie nie jest uniewinnieniem. Niewątpliwie przekonującym jest argument, iż odstąpienie od wymierzenia kary każdorazowo poprzedzone jest uznaniem winy oskarżonego. Słuszne też wydaje się poczynione przez autora przypomnienie, że również w ramach instytucji skazania bez rozprawy oraz dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej może dojść do odstąpienia od wymierzenia kary – w warunkach przewidzianych w Kodeksie karnym (art. 61), w tym w ramach klauzuli generalnej z art. 59 § 1 k.k.

Praca sędziego Gensikowskiego, z uwagi na rzetelną prezentację literatury przedmiotu, orzecznictwa, przejrzystą konstrukcję i przystępny język, niewątpliwie zasługuje na uwagę Czytelnika. Jedynym mankamentem publikacji wydaje się fakt, iż autor nie w każdym przypadku decyduje się na przedstawienie własnego stanowiska wobec sygnalizowanego problemu.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 370,
cena 99 zł

Recenzje przygotował sędzia