Sposób na karanie stadionowych chuliganów

Szybki proces toczący się w dwóch miejscach jednocześnie, z wykorzystaniem technologii do przeprowadzania wideokonferencji. Takie możliwości przyniesie tzw. rozprawa odmiejscowiona. W Ministerstwie Sprawiedliwości powstał projekt powołania instytucji, która będzie funkcjonować podczas piłkarskich mistrzostw Euro 2012.

Procesy kibiców ciągnące się miesiącami, zakazy stadionowe nieegzekwowane przez kluby piłkarskie i w efekcie zamieszki wszczynane na stadionach stale przez te samy grupy chuliganów. Tak obecnie wygląda stadionowa rzeczywistość. Opracowane w resorcie sprawiedliwości rozwiązania mają to zmienić. Polska bowiem, jako jeden z organizatorów Euro 2012, jest zobowiązana do zapewnienia bezpieczeństwa zawodnikom i kibicom podczas turnieju. Rozprawy odmiejscowione, przez niektórych zwane „sądami stadionowymi”, na razie działałyby podczas piłkarskich mistrzostw, ale – jeśli się sprawdzą – mogłyby znaleźć zastosowanie także podczas innych imprez masowych, np. koncertów z udziałem wielotysięcznej widowni.

Kara szybka i nieuchronna

Wprowadzenie nowego rozwiązania skutkowałoby tym, że chuligani zatrzymani podczas zajść na stadionach nie byliby już doprowadzani do sądów. Ich sprawy toczyłyby się jednocześnie w dwóch miejscach. Sąd nadal zbierałby się w gmachu sądu, chuligani zaś byliby doprowadzani do specjalnych sal przygotowanych na terenie stadionów.

Cel planowanych zmian jest jeden – tego typu sprawy mają toczyć się sprawniej. Odpadłyby czasochłonne i kosztowne konwoje policyjne. – Trzeba pamiętać, że w konwojowaniu jednego podejrzanego uczestniczy co najmniej dwóch policjantów. Nie angażując funkcjonariuszy do konwojowania zatrzymanych do budynku sądu, stwarzamy możliwość, by większe siły mogły dbać o bezpieczeństwo kibiców np. przy stadionach – podkreśla Tomasz Szafrański, zastępca Dyrektora Departamentu Legislacyjno- Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości.

Rozprawa odmiejscowiona toczyłaby się w trybie przyspieszonym. – Ten tryb dotyczy spraw prostych, nieskomplikowanych pod względem faktycznym i prawnym. Ich rozpoznanie nie wymaga skomplikowanych dowodów, wielu sprawców przyznaje się do winy i chce, by postępowanie zakończyło się jak najszybciej – przypomina dyrektor Szafrański.

Rozprawa odmiejscowiona stosowana byłaby wobec chuliganów zatrzymanych na gorącym uczynku podczas zajść.

Nowość na odległość

Jedno z kluczowych rozwiązań umożliwiających funkcjonowanie rozpraw odmiejscowionych to możliwość przesłuchania zatrzymanego na odległość – rozwiązanie będące nowością w polskim systemie prawa.

W propozycji nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, objętej projektem ustawy mającej na celu zapewnienie bezpieczeństwa podczas piłkarskich mistrzostw Euro 2012, autorzy idei rozpraw odmiejscowionych proponują wprowadzenie zapisu stwierdzającego, że „można odstąpić od przymusowego doprowadzenia do sądu sprawcy (…), jeżeli zostanie mu zapewnione uczestniczenie we wszystkich czynnościach sądowych, w których ma on prawo uczestniczyć, w szczególności złożenie przez niego wyjaśnień, przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tych czynności na odległość z jednoczesnym i bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku” (proponowane brzmienie nowego art. 517b § 2a – 2d k.p.k.).

– Przesłuchanie na odległość nie naruszy praw oskarżonego – wskazuje dyrektor Szafrański. W dalszym ciągu respektowane będą wszystkie uprawnienia procesowe takiej osoby. Będzie ona mogła w pełni korzystać z prawa do obrony, także w sposób nieskrępowany składać wyjaśnienia i oświadczenia procesowe. We wszystkich czynnościach związanych z przesłuchaniem zatrzymanego brałby udział referendarz sądowy lub asystent sędziego. To on przebywałby na terenie stadioniu. Zatrzymany miałby także zapewnionego obrońcę.

Rozprawę w trybie odmiejscowionym, w razie zaistnienia takiej potrzeby, można by prowadzić w dalszym ciągu już w budynku sądu, z zapewnieniem bezpośredniego uczestniczenia w niej oskarżonego. – Rozprawa odmiejscowiona to nie jest przymus, dajemy sędziom pewne rozwiązanie. Kiedyś sam sądziłem i muszę powiedzieć, że z takiego rozwiązania bym skorzystał – zapewnia dyrektor Szafrański.

SDE i zakaz stadionowy

Rozprawa „na odległość” prowadzona bezpośrednio po ujęciu sprawcy urzeczywistni zasadę nieuchronności i szybkości kary za popełniony czyn. A jedną z najdotkliwszych kar dla każdego stadionowego chuligana jest tzw. zakaz stadionowy.

Sąd orzeka zakaz stadionowy, jeżeli uznaje, że wysoce prawdopodobna jest sytuacja, w której skazany nadal będzie naruszał prawo i wszczynał zamieszki, a także w wypadkach, w których obowiązek orzeczenia zakazu wynika z ustawy. Sąd określa rodzaje imprez, których zakaz dotyczy oraz wskazuje zakres terytorialny zakazu. Przy czym, jeśli dotyczy on meczów piłki nożnej rozgrywanych przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy, zakres terytorialny obowiązywania zakazu obejmować będzie także obszar poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Obecnie środek karny w postaci zakazu wstępu na imprezę masową połączony jest z obowiązkiem osobistego stawiennictwa w jednostce policji w czasie jej trwania. Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje, by – wraz z wprowadzeniem instytucji rozprawy odmiejscowionej – włączyć notorycznych chuliganów, wobec których orzeczono zakaz stadionowy, do Systemu Dozoru Elektronicznego. I tak, jeśli kibic złamałby wcześniej nałożony zakaz, sąd mógłby orzec zakaz wstępu na wskazane imprezy masowe, połączony z obowiązkiem przebywania skazanego podczas tych imprez w miejscu jego stałego pobytu, z monitorowaniem skazanego w ramach SDE. Przygotowany projekt przewiduje też możliwość zastrzeżenia przez sąd, że po upływie okresu objęcia wykonaniem zakazu stadionowego w ramach SDE skazany będzie zobowiązany w czasie trwania imprezy masowej do stawiennictwa w jednostce policji.

Warto dodać, że sąd, który orzeknie zakaz wstępu na imprezę masową połączony z elektronicznym monitorowaniem zachowania skazanego, nie będzie badał faktycznych i technicznych możliwości zastosowania monitoringu elektronicznego. Tym zajmie się już sąd penitencjarny.

Zastosowanie dozoru elektronicznego wobec pseudokibiców wymagać będzie wprowadzenia zmian w ustawie z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504). Ważne jest bowiem, by podmiot prowadzący w ramach SDE centralę monitorowania miał dostęp do informacji o terminach i rodzajach planowanych imprez masowych. Stąd w projekcie wprowadzającym instytucję rozprawy odmiejscowionej proponuje się przepis zobowiązujący Komendanta Głównego Policji do gromadzenia informacji o imprezach masowych każdego typu, w tym niezwłocznego przekazywania podmiotowi prowadzącemu centralę monitorowania informacji o terminach tych imprez.

Informatyka i bezpieczeństwo

Aby „sądy odmiejscowione” odniosły sukces, nie wystarczy samo wprowadzenie właściwych rozwiązań prawnych. Potrzeba technologii, dzięki której utrzymywana będzie łączność między sądem a salą rozpraw na stadionie. Prowadzenie rozpraw w trybie odmiejscowionym z technicznego punktu widzenia opierać się będzie na tych samych zasadach, co prowadzenie wideokonferencji. – Sądy od dawna wykorzystują specjalne łącza wideo przy przesłuchaniu np. biegłych na odległość – zauważa sędzia Jarema Sawiński, rzecznik prasowy Sądu Okręgowego w Poznaniu.

Wideokonferencje już teraz wykorzystywane są podczas prowadzenia procesów sądowych. Niejednokrotnie sąd, zamiast czekać na biegłych, którzy mogą stawić się np. dopiero za dwa miesiące, w ciągu tygodnia czy dwóch jest w stanie przeprowadzić wideokonferencję. Nie różni się ona niczym od klasycznego przesłuchania biegłego – wszyscy uczestnicy postępowania się nie tylko słyszą, ale też widzą. – Wideokonferencja obniża koszty prowadzenia postępowania – dodaje Tomasz Szafrański, zastępca Dyrektora Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości.

Łącza teleinformatyczne będzie można wykorzystać także przy przesłuchaniu świadków, którzy znajdą się w miejscu zatrzymania sprawcy podczas zajść na stadionie, bez konieczności wzywania ich do sądu. Dzięki nim możliwe będzie szybsze zakończenie sprawy, a także rozpatrzenie większej liczby spraw prowadzonych przez danego sędziego.

By taki system działał, w odpowiednich pomieszczeniach na stadionach musi pojawić się sprzęt do prowadzenia wideokonferencji. To m.in. odpowiednie ekrany tv, kamery i mikrofony szerokopasmowe, także sprzęt przetwarzający sygnał audio-wideo.

Poznański pilotaż

Ministerstwo Sprawiedliwości przed uruchomieniem sądów odmiejscowionych chce sprawdzić, jak instytucja ta będzie działać w praktyce. Dlatego jesienią planuje przeprowadzić pilotaż takich „stadionowych” rozpraw.

Na miejsce pilotażu wybrano Poznań. – Sami się zgłosiliśmy – mówi prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu Krzysztof Józefowicz. Polegać on będzie na przeprowadzeniu symulowanych rozpraw, a co za tym idzie na technicznym sprawdzeniu łączności między specjalną salą na terenie stadionu a budynkiem sądu. – Pilotaż oznaczałby przeprowadzanie rozprawy „na sucho” i sprawdzenie, czy system „technicznie” działa – dodaje prezes Józefowicz.

W Poznaniu już wiadomo, że „zapleczem” dla sądu odmiejscowionego będzie Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce, położony najbliżej stadionu. W Poznaniu, gdzie powstała pierwsza arena na Euro 2012, stadionowe pomieszczenia potrzebne do prowadzenia rozpraw na odległość są już gotowe. – Mamy trzy izby zatrzymań i salę do przeprowadzania rozpraw o powierzchni ok. 20 m kw. – mówi Joanna Janowicz-Strzyżewska ze spółki Euro Poznań 2012. Odpowiednie pomieszczenia powstały nad „control-roomem”, czyli centrum monitoringu stadionu.

Czy nowe rozwiązania zapewnią bezpieczeństwo na stadionach podczas Euro 2012 i wyeliminują z udziału w imprezach piłkarskich chuliganów? Minister Kwiatkowski podczas kwietniowej wizyty w Sądzie Okręgowym w Poznaniu powiedział, że proponowane rozwiązania przyniosą przede wszystkim skutek prewencyjny. – Mam nadzieję, że potencjalni bandyci i chuligani stadionowi trzy razy się zastanowią, nim złamią prawo – podkreślił.

Przygotowany projekt poparł m.in. Polski Związek Piłki Nożnej.

Zasady działania sądu odmiejscowionego poznali także przedstawiciele miast-gospodarzy Euro 2012. Po zakończeniu konsultacji projekt został przyjęty przez Radę Ministrów. Nowe rozwiązania mają wejść w życie 1 stycznia 2012 r. Podobne sądy odmiejscowione działały m.in. podczas olimpiady zimowej w 2010 r. w kanadyjskim Vancouver oraz Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 2004 r. w Portugalii.

Autorka jest dziennikarką