Postępowanie karne

Marcin Adamczyk – „Świadek koronny. Analiza prawno-kryminalistyczna”

Status świadka koronnego jest owiany pewnym mitem. Każdy o nim słyszał, mógł też zobaczyć w fi lmie perypetie skruszonych przestępców, którzy w zamian za swoisty immunitet obciążają zeznaniami dotychczasowych wspólników. Jednak instytucja ta, bez której trudno dzisiaj wyobrazić sobie skuteczną walkę z przestępczością zorganizowaną, nie doczekała się monografi i. Lukę tę wypełnia książka dr. Marcina Adamczyka – poprawiona i uaktualniona wersja rozprawy doktorskiej obronionej przez autora na Uniwersytecie Warmińsko- Mazurskim w Olsztynie.

W tej ciekawej pracy, będącej w znacznej części wynikiem przeprowadzonych przez autora badań, poznajemy zarówno prawne, jak i faktyczne uwarunkowania instytucji świadka koronnego. Punktem wyjścia swych rozważań dr Adamczyk czyni pytanie o rzeczywistą niezbędność omawianej instytucji w porządku prawnym – instytucji będącej wyrazem zarówno oportunizmu procesowego, jak i środkiem polityki karnej umożliwiającym zwalczanie przestępczości w swoistym stanie wyższej konieczności. Analizując już we wstępie amerykańskie, włoskie czy niemieckie doświadczenia z modyfi kacjami statusu świadka koronnego, wiele miejsca poświęca jednocześnie etycznym aspektom jego stosowania.

W rozdziale dotyczącym wpływu świadka koronnego na kształt modelu postępowania karnego znajdziemy rozważania o stosunku tej instytucji do wartości konstytucyjnych i naczelnych zasad procesowych. W mojej ocenie ta część pracy, obok rozdziału poświęconego zakresowi funkcjonowania instytucji świadka koronnego, zasługuje na szczególną uwagę. To w niej autor podejmuje m.in. próbę odpowiedzi na pytanie, czy współpracując z wymiarem sprawiedliwości świadek koronny „kupuje wolność” w oderwaniu do prawdy materialnej, czy też przeciwnie, zeznania skruszonego przestępcy umożliwiają realizację tej naczelnej zasady procesowej. Omawianą instytucję poddaje również wnikliwej analizie w odniesieniu do wymogów stawianych rzetelnemu postępowaniu. Niezależnie bowiem od stanowiska poszczególnych uczestników doktrynalnego sporu o standardy tej rzetelności, problem wykorzystania zeznań świadka koronnego budzi kontrowersje w kontekście przysługującego oskarżonym prawa do obrony.

Dr Adamczyk, wśród analizowanych „cieni” instytucji świadka koronnego, dostrzega m.in. fakt, iż ustawodawca „zapomniał o istnieniu pokrzywdzonego jako strony postępowania przygotowawczego”. Uwaga ta wydaje się być istotna również w kontekście zawartych w rozdziale drugim spostrzeżeń o praktycznej niemożności dochodzenia od świadka koronnego roszczeń cywilnych. Autor nie ucieka też od przedstawienia własnych, często nowych koncepcji teoretycznych, dlatego jego monografi a może stać się przyczynkiem do dyskusji o wykładni oraz potrzebie nowelizacji ustawy o świadku koronnym. Natomiast bez wątpienia jest lekturą godną polecenia wszystkim profesjonalnym uczestnikom postępowań karnych.

Wydawca: C.H. Beck, s. 291, cena 89 zł

Recenzje przygotował sędzia