Prawo rodzinne

Tomasz Justyński – „Prawo do kontaktów z dzieckiem w prawie polskim i obcym”

Próby monografi cznego ujęcia problematyki prawa do kontaktów z dzieckiem podjął się dr hab. Tomasz Justyński, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jest to próba udana. Książka przekonuje, że – wbrew obiegowym opiniom – opisywana tematyka, poza skomplikowanymi stanami faktycznymi, bywa również skomplikowana jurydycznie.

Już na tle samego pojęcia „prawa do kontaktów” pojawiają się liczne wątpliwości co do jego uzasadnienia, szczególnie w świetle teorii naturalnego prawa rodzicielskiego, koncepcji pozostałości władzy rodzicielskiej, dobra dziecka czy nawet dóbr osobistych uprawnionych. Autor szeroko prezentuje tu poglądy doktryny krajowej i zagranicznej (przede wszystkim niemieckiej, szwajcarskiej, francuskiej i belgijskiej), przystępnym, acz precyzyjnym słownictwem wyjaśniając praktyczne znaczenie teoretycznych zagadnień. W kolejnych rozdziałach, poświęconych celowi prawa do kontaktów, kręgowi podmiotów do niego uprawnionych oraz charakterowi prawnemu tego uprawnienia, autor rozwija zdawałoby się oczywiste stwierdzenie, iż prawo do kontaktów służy pielęgnowaniu wzajemnej rodzinnej miłości.

Omawiając uprawnienia do kontaktów poszczególnych osób, prof. Justyński nie ogranicza się do sytuacji tradycyjnej rodziny związanej wspólnym pochodzeniem, ale odnosi się także do rodzicielstwa adopcyjnego (poruszając m.in. ciekawe zagadnienie prawa do styczności z przysposabianym już w trakcie postępowania o przysposobienie) oraz tzw. rodzicielstwa socjologicznego (tj. osób faktycznie sprawujących opiekę nad dzieckiem). Natomiast kwestię prawa do kontaktów, jako uprawnienia samego dziecka, autor poddaje analizie z uwzględnieniem ewolucji zjawiska „upodmiotowienia dziecka”, jego ratio legis, jak również doktrynalnej krytyki słusznie wskazującej na praktyczny brak możliwości zmuszenia rodzica do kontaktów z dzieckiem, które takich kontaktów oczekuje. W kontekście konfl iktu władzy rodzicielskiej jednego z rodziców oraz uprawnień drugiego ograniczonych do kontaktów, autor wskazuje na zjawisko emigracji, które w praktyce prawo to może przekreślić. Stąd wiele miejsca poświęca akcentowanemu w prawie niemieckim obowiązkowi wzajemnej lojalności rodziców.

Praca prof. Justyńskiego, poza rozważaniami teoretycznymi, zawiera wypracowane w orzecznictwie rozwiązania problemów praktycznych. Omówione w niej zostały również procesowe przesłanki ingerencji sądu w wykonywanie prawa styczności oraz zagadnienie przymusowej realizacji tego prawa, wraz z prezentacją interesujących postulatów de lege ferenda.

Z uwagi na bogactwo poruszanej problematyki oraz prezentację dorobku doktryny i orzecznictwa wybranych państw zachodniej Europy, w których zmiany w tradycyjnej strukturze społecznej są bardzo zaawansowane, książka prof. Justyńskiego zasługuje na polecenie wszystkim prawnikom zainteresowanym prawem rodzinnym. Natomiast dla sędziów rodzinnych, którzy mogą w niej znaleźć inspiracje do rozwiązania problemów z własnej wokandy, wydaje się być lekturą obowiązkową.

Wydawca: Wolters Kluwer Polska, s. 254, cena 105 zł

Recenzje przygotował sędzia