Nowa kadencja, ambitne cele

W lutym br. pracę wznowiła Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego. Komisja zapowiada ukończenie prac nad projektem Kodeksu cywilnego oraz opracowanie Zielonej Księgi do projektu nowego Kodeksu postępowania cywilnego.

Nowa kadencja to dla Komisji konieczność zmierzenia się m.in. z wyzwaniami, jakie niesie ze sobą rozpoczęta właśnie prezydencja Polski w Radzie Unii Europejskiej. Ważnym zadaniem pozostanie również kontynuacja prac Komisji poprzedniej kadencji (pod przewodnictwem prof. Zbigniewa Radwańskiego). Te i inne priorytety na najbliższe cztery lata były przedmiotem dyskusji członków KKPC podczas dotychczasowych posiedzeń plenarnych.

Europejskie wyzwania

Pierwsze w nowej kadencji posiedzenie odbyło się 24 lutego br. Zdominował je temat roli polskiej prezydencji w kształtowaniu wspólnotowego prawa cywilnego oraz wizji dalszego funkcjonowania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.

W posiedzeniu wziął udział Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski, który zaakcentował ważne miejsce szeroko rozumianego obszaru prawa cywilnego w ramach priorytetów polskiego przewodnictwa w Radzie UE. Wiceminister Igor Dzialuk uzupełnił, że Komisja Europejska w najbliższym czasie zamierza nadać impuls legislacyjny, trwającym przeszło dwadzieścia lat, pracom związanym z harmonizacją europejskiego prawa prywatnego (projekt tzw. Wspólnego Systemu Odniesienia – Draft Common Frame of Reference). Symbolem polskich priorytetów na czas prezydencji w obszarze prawa cywilnego jest projekt popularnie określany jako „Blue Button” – opcjonalny instrument dla transgranicznych umów sprzedaży zawieranych przez Internet.

– Obecnie bardziej niż kiedykolwiek dobra legislacja jest wyzwaniem dla Komisji. To zadanie odpowiedzialne, a przy tym trudne, gdy trzeba godzić wyzwania współczesności z tradycyjnymi metodami stosowanymi w procesie tworzenia prawa – powiedział przewodniczący Komisji prof.

.

Jako główny kierunek działalności Komisji Kodyfikacyjnej w obecnej kadencji, prof. Ereciński wskazał finalizację prac nad projektem nowego Kodeksu cywilnego oraz opracowanie Zielonej Księgi do projektu nowego Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślił, że obok projektodawczej sfery działalności Komisji niezmiennie w jej zainteresowaniu pozostanie opiniowanie projektów aktów prawnych. Przewodniczący poinformował również, że powołane zostaną zespoły problemowe Komisji.

Pierwsze opinie

W dalszej części inauguracyjnego posiedzenia członkowie Komisji przystąpili do zaopiniowania poselskich projektów – dotyczących przekształcenia użytkowania wieczystego we własność z mocy prawa, nowego ujęcia art. 585 k.s.h. (działanie na szkodę spółki) oraz wprowadzenia do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego instrumentu prawnego pozwalającego na częściowe scedowanie władzy rodzicielskiej na osobę trzecią.

W pierwszej kwestii stanowisko przygotował prof. Jerzy Pisuliński z Uniwersytetu Jagiellońskiego, zastępca przewodniczącego Komisji. Profesor zwrócił uwagę na kluczową kwestię sposobu likwidacji instytucji użytkowania wieczystego – bądź w drodze jednorazowej decyzji ustawodawcy, bądź poprzez „wygaszanie” jej w sposób ewolucyjny. Komisja Kodyfikacyjna opowiedziała się za zmianami ewolucyjnymi.

Odnośnie projektu nowego ujęcia art. 585 k.s.h. przyjęto stanowisko, że tego rodzaju regulacja nie powinna znajdować się w Kodeksie spółek handlowych (podobnie jak inne przepisy karne w nim zawarte). W ocenie Komisji, penalizacja przestępstwa polegającego na działaniu na szkodę spółki mogłaby się mieścić w ramach dyspozycji art. 296 k.k. (nadużycie uprawnień lub niedopełnienie ciążącego obowiązku w zakresie zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą), przy jednoczesnej modyfikacji tego przepisu tak, by uwzględniał on problematykę spółek osobowych, a także konieczność ścigania przestępstwa na wniosek. Komisja podkreśliła, że są to jedynie sugestie, zaś ostateczne sformułowanie tego zagadnienia należy do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

W zakresie proponowanej zmiany Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Komisja przyjęła, że nowy instrument pozwalający na częściowe scedowanie władzy rodzicielskiej na osobę trzecią musi być ulokowany w przepisach o władzy rodzicielskiej. Kluczowe znaczenie ma przy tym konstrukcja umowy, na mocy której dochodzić będzie do cedowania władzy rodzicielskiej. Skutkowałaby ona rodzajem pełnomocnictwa (a nie przedstawicielstwa), wyrażanego np. w zaświadczeniu wydawanym przez organ administracyjny.

Prawo wspólnotowe i wyroki TK

Weszły w życie:
– Ustawa Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 80, poz. 432), uchwalona 4 lutego 2011 r., weszła w życie 16 maja 2011 r.

Uchwalone:

– Ustawa wprowadzająca do Kodeksu cywilnego zapis windykacyjny (Dz. U. Nr 85, poz. 458), uchwalona 18 marca 2011 r., wejdzie w życie 22 października 2011 r.
– Ustawa wprowadzająca do k.p.c. regulację wykonywania orzeczeń o kontaktach z dziećmi, uchwalona 26 maja 2011 r., podpisana przez Prezydenta 1 lipca 2011 r.

W toku prac sejmowych:

– Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny mający na celu doprecyzowanie regulacji urządzeń przesyłowych (druk 3595)
– Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks spółek handlowych dot. sprawozdawczości i dokumentacji w przypadku połączeń i podziałów (druk 4255)
– Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw dokonujący szerokiej modernizacji tego Kodeksu, m. in. uchylający postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych (druk 4332)

W toku prac rządowych:

– Projekt ustawy o rzeczach znalezionych – Projekt nowelizacji k.s.h. w zakresie prawa koncernowego oraz spółki publicznej
– Projekt nowelizacji Prawa upadłościowego i naprawczego w zakresie upadłości konsumenckiej
– Projekt nowelizacji k.c. i k.p.c. w zakresie definicji dokumentu i dokumentowej formy czynności prawnych.

Kolejne posiedzenie Komisji Kodyfikacyjnej, zorganizowane w dniu 17 marca br., zdominowała dyskusja o dokumencie Komisji Europejskiej pt. „Zielona Księga: Ograniczenie formalności administracyjnych w stosunku do obywateli – swobodny przepływ dokumentów urzędowych i uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego”. Księga odnosi się do dokumentów administracyjnych, aktów notarialnych, aktów stanu cywilnego, umów i orzeczeń sądowych. W tej dziedzinie poszczególne państwa członkowskie stosują własne zasady, które często znacznie się od siebie różnią, co w praktyce prowadzi do licznych problemów. Zamierzeniem KE jest ich wyeliminowanie.

Komisja Kodyfikacyjna przyjęła krytyczną opinię o Zielonej Księdze przygotowaną przez prof. Karola Weitza z Uniwersytetu Warszawskiego. Przychyliła się do głównej tezy profesora, że zaproponowane w dokumencie rozwiązania nie powinny zastąpić harmonizacji norm kolizyjnych. Co więcej, zdaniem prof. Weitza omawiane rozwiązania prowadziłyby do podobnych skutków jak harmonizacja prawa materialnego, a Unia Europejska nie ma kompetencji do jego ujednolicania w obszarze prawa rodzinnego.

Kolejne punkty posiedzenia to przyjęcie propozycji zmian legislacyjnych związanych z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. Pierwsza z nich dotyczyła art. 1046 k.p.c. (obejmującego w § 4 zakaz tzw. eksmisji na bruk) i jest związana z wyrokiem TK z dnia 4 listopada 2010 r. (sygn. akt K 19/06), w którym Trybunał uznał § 4 art. 1046 k.p.c. za niezgodny z Konstytucją. Komisja przyjęła, że proponowaną zmianę tego przepisu należy powiązać ze zmianami w ustawie o ochronie praw lokatorów. W tym celu przygotowała stosowne propozycje legislacyjne i przekazała je Departamentowi Legislacyjno-Prawnemu MS. Oprócz zmiany art. 1046 k.p.c., zawierają one nowelizację ustawy o ochronie praw lokatorów oraz założenia zmian w ustawie o pomocy społecznej.

Druga propozycja zmian podyktowana została wyrokiem Trybunału z dnia 9 listopada 2010 r. (sygn. akt K 13/07) i obejmuje nadanie nowego brzmienia art. 755 § 2 k.p.c. (dot. spraw przeciwko środkom społecznego przekazu o ochronę dóbr osobistych). Komisja zaproponowała następującą treść tego przepisu: „W sprawach o ochronę dóbr osobistych zabezpieczenie polegające na zakazie publikacji może być udzielone tylko wtedy, gdy nie sprzeciwia się temu ważny interes publiczny. Udzielając zabezpieczenia, sąd określa czas trwania zakazu, który nie może być dłuższy niż rok. Jeżeli postępowanie w sprawie jest w toku, uprawniony może przed upływem okresu, na który orzeczono zakaz publikacji, żądać dalszego zabezpieczenia; przepisy zdania pierwszego i drugiego stosuje się. Jeżeli uprawniony zażądał dalszego zabezpieczenia, zakaz publikacji pozostaje w mocy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku”.

Małżeństwa i związki partnerskie

Przedmiotem kolejnego posiedzenia plenarnego Komisji, które odbyło się 21 kwietnia br., było m.in. zaopiniowanie dwóch projektów rozporządzeń unijnych, tj. „Rozporządzenia Rady w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych” oraz „Rozporządzenia Rady w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń w zakresie skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich”. Zdaniem całej Komisji transgraniczne aspekty stosunków majątkowych małżeńskich powinny podlegać regulacji na poziomie unijnym. Natomiast za uregulowaniem w podobny sposób zarejestrowanych związków partnerskich opowiedziała się większość członków KKPC (w sumie zgłoszono szereg szczegółowych uwag do wymienionych projektów).

W dalszej części posiedzenia rozważano ostateczny kształt uwag przygotowanych w związku z zakwestionowaniem przez Komisję Europejską zgodności art. 11355 k.p.c. (obowiązek wskazania przez stronę zamieszkującą za granicą pełnomocnika do doręczeń) i art. 165 § 2 k.p.c. (oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej równoznaczne z wniesieniem go do sądu) z art. 18 Traktatu o Funkcjonowaniu UE (zakaz dyskryminacji ze względu na obywatelstwo).

Kolejnym punktem posiedzenia były propozycje zmian w k.r.i.o. i k.p.c. (przygotowane pod auspicjami Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania), które najogólniej rzecz ujmując dotyczą złagodzenia skutków domniemania pochodzenia dziecka od męża matki (zmiana art. 62 § 1 k.r.i.o.) oraz zwiększenia uprawnień procesowych małoletnich rodziców. Komisja zajęła w tym zakresie stanowisko wstrzemięźliwe uznając, że propozycje te będą wzięte pod uwagę przy transpozycji prawa rodzinnego do projektu nowego Kodeksu cywilnego.

Donatio mortis causa

Przedmiotem posiedzenia plenarnego w dniu 19 maja br. był z kolei senacki projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 4124), którego głównym celem jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego możliwości rozporządzania konkretnym składnikiem majątku w formie darowizny na wypadek śmierci. Nie przesądzając co do zasady potrzeby wprowadzenia instytucji donatio mortis causa, Komisja wyraziła negatywną opinię do przedłożonego projektu. Podzieliła tym samym opinię prof. Jacka Góreckiego z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Profesor dodatkowo zwrócił uwagę, że przedłożone uzasadnienie do projektu jest niezgodne z jego treścią, a w uzasadnieniu występują liczne rozbieżności.

,

Autorki są pracownikami Ministerstwa Sprawiedliwości