Studia dla urzędników sądowych. Celowość wyboru, przegląd dostępnej oferty

Wciągu sześciu najbliższych lat wszyscy urzędnicy sądowi będą musieli legitymować się wyższym wykształceniem. Jaki kierunek sudiów wybrać, by zdobyta wiedza zaowocowała poprawą wykonywania obowiązków w sądzie, w konsekwencji zaś wpłynęła na zwiększenie zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości?

Przeprowadzone w 2009 r. na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości w ramach projektu „Ułatwianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości” badania opinii publicznej ujawniły, że ponad 40 proc. respondentów ocenia sądownictwo negatywnie. Skala tego zjawiska skłania do podjęcia działań zaradczych na różnych płaszczyznach i w różnych sferach aktywności „trzeciej władzy”. Część z tych działań winna dotyczyć właściwego przygotowania kadr sądu do pracy z jego interesantami.

Nie ulega wątpliwości, że zasadnicze znaczenie dla oceny skuteczności i efektywności wymiaru sprawiedliwości ma praca orzeczników, od której zależy sprawność i szybkość postępowania oraz stabilność orzeczeń sądowych. Można jednak zaryzykować stwierdzenie, że równie istotne znaczenie dla kształtowania wizerunku wymiaru sprawiedliwości ma postawa kadry urzędniczej. Trzeba pamiętać, że na ogół kontakt obywatela z sądem ani nie zaczyna się, ani nie kończy w sali rozpraw. O ile bowiem dla każdego „klienta” sądu najważniejsze jest, czy jego sprawa zostanie sprawnie i szybko rozpoznana, o tyle nie mniejszą rolę odgrywają odczucia subiektywne, które bardzo często kształtują się w relacjach z urzędnikami sądowymi. Odpowiednie ich przygotowanie merytoryczne może zatem wpłynąć na poprawę zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości. Zaufanie do określonej instytucji zwiększa się przecież wówczas, gdy kojarzona jest ona z kadrą kompetentną, a przy tym chętną do pomocy i życzliwą dla interesantów.

Wymóg ustawowy

Doceniając znaczenie odpowiedniego przygotowania urzędników sądowych, ustawodawca w 2007 r. nowelizacją ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1125 z późn. zm.) o pracownikach sądów i prokuratury nałożył na nich obowiązek uzupełnienia wykształcenia w terminie 10 lat.

Znowelizowany art. 2 pkt 5 powołanej ustawy stanowi, że urzędnikiem może zostać osoba, która ukończyła co najmniej studia pierwszego stopnia i uzyskała tytuł zawodowy. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej (ustawa z dnia 9 maja 2007 r., Dz. U. Nr 102, poz. 690) urzędnicy oraz osoby odbywające staż urzędniczy, zatrudnieni w sądach lub prokuraturze przed dniem wejścia w życie nowelizacji, którzy nie spełniają wymagań, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury w brzmieniu nadanym nowelizacją, obowiązani są do ukończenia studiów pierwszego stopnia i uzyskania tytułu zawodowego w okresie 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 26 czerwca 2017 r. Z obowiązku tego zwolnieni są jedynie urzędnicy, którzy najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 26 czerwca 2007 r.) ukończyli 40 rok życia i posiadają co najmniej 15-letni staż pracy w sądzie lub prokuraturze – pod warunkiem, że w okresie 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy ukończą studium zawodowe jako cykliczną formę doskonalenia zawodowego w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Wprowadzony obowiązek uzupełnienia wykształcenia jest obwarowany istotną sankcją. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy nowelizującej, w przypadku niewywiązania się z tego obowiązku właściwy prezes sądu lub prokurator rozwiązuje stosunek pracy z urzędnikiem w drodze wypowiedzenia.

Wprawdzie nałożenie na urzędników sądowych obowiązku uzupełnienia wykształcenia o studia licencjackie stanowi dla nich istotne obciążenie, to jednak z całą pewnością jest ono uzasadnione dążeniem do profesjonalizacji kadry urzędniczej w celu jeszcze lepszego wykonywania przez nią obowiązków. Aby jednak obowiązek ten rzeczywiście znacząco wpłynął na funkcjonowanie sekretariatów sądowych, kierunki studiów wybierane przez urzędników powinny mieć, chociaż w pewnym zakresie, związek z wykonywaną pracą.

Z myślą o urzędnikach

Szczególnego rodzaju studia dla urzędników sądowych uruchomiła niedawno Uczelnia Łazarskiego. Są to studia podyplomowe dla urzędników pełniących kierownicze funkcje w sądach powszechnych – dyrektorów sądów, kierowników finansowych, kierowników oddziałów i działów. Zajęcia rozpoczną się w październiku 2011 r. i będą trwać dwa semestry.

Program studiów to kompendium wiedzy i umiejętności potrzebnych w pracy menedżera sądowego, a zarazem alternatywa wobec nielicznych oraz rozproszonych szkoleń i kursów organizowanych przez różne podmioty. Program wychodzi naprzeciw najnowszym zmianom w ustroju sądów powszechnych, polegających na przekazaniu urzędnikom sądowym części istotnych kompetencji dotychczas zastrzeżonych dla prezesów sądów.

Zajęcia obejmują zagadnienia z zakresu prawa ustrojowego, teorii i praktyki zarządzania, w tym zarządzania zasobami ludzkimi, finansów publicznych, kontroli zarządczej, gospodarki mieniem i zarządu nieruchomością, prawa pracy, prawa cywilnego, psychologii i socjologii zarządzania, a także protokołu dyplomatycznego i savoir-vivre.

Najbardziej odpowiednie dla urzędników sądowych kierunki to przede wszystkim prawo (trudność związana z jego studiowaniem polega jednak na tym, że kierunek funkcjonuje tylko w trybie jednolitych studiów magisterskich), administracja, zarządzanie lub komunikacja społeczna. Paradoks polega jednak na tym, że ukończenie jednego z wymienionych kierunków da potencjalnemu studentowi-urzędnikowi określone korzyści, ale jednocześnie żaden nie okaże się idealnym rozwiązaniem.

Urzędnicy sądowi potrzebują szczególnej oferty edukacyjnej. Najwłaściwsze byłyby dla nich studia, dzięki którym zdobyliby określoną wiedzę prawniczą (choć niekoniecznie w tak szerokim zakresie, jak jest to przewidziane na studiach prawniczych), dodatkowo wiedzę z zakresu administracji sądowej i funkcjonowania sekretariatów sądowych, podstawową wiedzę z zakresu psychologii, socjologii, a zwłaszcza z zakresu zjawisk i interakcji społecznych, równocześnie niezbędną wiedzę i umiejętności z zakresu obsługi komputera. W tym właśnie kontekście warto zauważyć, że niektóre szkoły wyższe uruchomiły na studiach I i II stopnia specjalności dostosowane do szczególnych potrzeb kadr administracji sądowej.

Jedną z pierwszych uczelni, która już w 2007 r. uruchomiła specjalizację „administracja w wymiarze sprawiedliwości”, była Wyższa Szkoła Pedagogiki i Administracji im. Mieszka I w Poznaniu. Specjalizacja ta funkcjonuje obecnie na studiach I (tytuł licencjata) i II stopnia (tytuł magistra) na kierunku administracja. Program studiów obejmuje przedmioty przewidziane standardami kształcenia dla kierunku administracja, a także przedmioty dotyczące organizacji sądownictwa powszechnego i sądownictwa administracyjnego, ustroju prokuratury, organizacji i działania sekretariatów i innych działów administracji sądowej, systemu penitencjarnego, ustroju i organizacji ksiąg wieczystych, ochrony danych osobowych oraz etyki urzędniczej.

– Zajęcia mają charakter bardzo praktyczny. Dzięki wspaniale funkcjonującej współpracy z Sądem Okręgowym w Poznaniu studenci mają możliwość faktycznego zapoznania się z funkcjonowaniem sekretariatów sądowych i rodzajami dokumentacji biurowej w sądach – mówi Wojciech Walkowiak, prodziekan Wydziału Prawa i Administracji WSPiA im. Mieszka I w Poznaniu.

Na poziom merytoryczny, jak również przydatność praktyczną studiów, ma wpływ i to, że przedmioty zawodowe wykładane są przez sędziów i prokuratorów. Dla efektywnego kształcenia i dokształcania pracowników sekretariatów istotne znaczenie ma też to, że przygotowywane przez nich prace dyplomowe mogą być poświęcone zagadnieniom wymiaru sprawiedliwości. W praktyce prace te bardzo często dotyczą zagadnień, z którymi studenci stykają się na co dzień jako pracownicy sekretariatów sądowych, a więc biurowości w poszczególnych rodzajach spraw, organizacji i funkcjonowania sądownictwa czy pozycji prawnej i roli urzędnika sądowego.

Łódź, Rzeszów, Sosnowiec

Specjalizację „administracja w wymiarze sprawiedliwości” uruchomiono również na kierunku administracja prowadzonym na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Funkcjonuje ona na studiach I i II stopnia, zaś studia dofinansowane są ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu „Kształcenie kadr dla potrzeb rynku flexicurity i gospodarki opartej na wiedzy – oferta kierunków nauk humanistyczno-społecznych UŁ”, dzięki czemu studenci mogą liczyć na warunki preferencyjne przy opłatach za kształcenie.

Program wspomnianych studiów obejmuje zarówno przedmioty obowiązkowe, wskazane w standardach nauczania dla kierunku administracja I stopnia, jak też szereg zajęć do wyboru, prowadzonych w formie konwersatoriów. W programie uwzględniono specyfikę pracy urzędnika sądowego, jak również urzędników sprawujących obsługę prokuratur czy innych organów orzekających. W ramach proponowanych przedmiotów są zarówno takie, które dotyczą aspektów praktycznych wykonywania czynności obsługi administracyjnej w sądach i innych organach ochrony prawnej (np. biurowość i archiwizacja w sądach i prokuraturze, język urzędowy w działalności organów ochrony prawnej, e-urząd i e-sąd, informatyzacja w zakresie administracji publicznej i sądownictwa), jak i zajęcia poszerzające ogólną wiedzę absolwenta z zakresu usytuowania wymiaru sprawiedliwości w systemie organów władzy państwowej, podstawowych praw człowieka i ich ochrony, dostępu do informacji publicznej i ochrony danych osobowych czy podstaw społeczeństwa obywatelskiego.

Studia II stopnia są przeznaczone przede wszystkim dla osób pracujących w administracji sądowej i innych organach ochrony prawnej, mających ukończone studia prawnicze lub studia I stopnia na kierunku administracja. Ze względu na posiadane już przez kandydatów wykształcenie, program studiów II stopnia składa się przede wszystkim z przedmiotów specjalistycznych, umożliwiających pogłębianie wiedzy z zakresu prawa administracyjnego, finansowego (w tym gospodarki finansowej sądów), a także niektórych elementów prawa sądowego oraz procedury sądowej i administracyjnej.

Studia I stopnia w zakresie administracji w organach wymiaru sprawiedliwości kończące się uzyskaniem tytułu licencjata prowadzi również m.in. Wyższa Szkoła Prawa i Administracji Przemyśl-Rzeszów, Toruńska Szkoła Wyższa w T oruniu, Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu, Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach, a także Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu (Wydział Politologii, Socjologii i Administracji).

Mądry wybór, większe kwalifikacje

Oferta studiów dla urzędników sądowych zainteresowanych uzupełnieniem wykształcenia, jak również absolwentów szkół średnich, którzy swoją przyszłość wiążą z pracą urzędniczą w instytucjach wymiaru sprawiedliwości, rośnie z roku na rok. Warto dokładnie zainteresować się programami poszczególnych kierunków oraz oferującymi je uczelniami. Wprawdzie wyższe wykształcenie stało się dla urzędników sądowych standardem, to jednak warto zainwestować w studia, które rzeczywiście zwiększają kwalifikacje zawodowe.

Autorka jest sędzią i doktorem nauk prawnych, orzeka w XI Wydziale Gospodarczym do Spraw Upadłościowych i Naprawczych w Sądzie Rejonowym Poznań – Stare Miasto. Informacje dotyczące ofert kształcenia pochodzą ze stron internetowych szkół wyższych opisywanych w artykule