Wyższe standardy dochodzenia roszczeń przez polskich przedsiębiorców – współpraca prawna z Rosją i Ukrainą

Tagi: ,
Krzysztof Kwiatkowski – Minister Sprawiedliwości

Fot. Krzysztof Wojciewski

Niewątpliwie fundamentalne znaczenie wśród tych czynników ma otoczenie prawne, w którym to przedsiębiorcy przychodzi prowadzić działalność gospodarczą. W tym kontekście jedną z podstawowych kwestii jest zapewnienie przez funkcjonujące normy prawne należytej ochrony działalności gospodarczej prowadzonej przez polskiego przedsiębiorcę. Dotyczy to w szczególności wypadków, gdy działalność ta obejmuje także współpracę z kontrahentami zagranicznymi.

Zapewnienie należytej ochrony dla polskiego przedsiębiorcy wiąże się z podejmowaniem szeregu działań, z których jednym z najważniejszych jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowań sądowych. Zachowanie płynności finansowej przez przedsiębiorcę częstokroć jest wręcz uzależnione od sprawnie przeprowadzonej procedury sądowej, a szczególnie istotne znaczenie ma to dla przedsiębiorców prowadzących działalność za granicą. Dzięki wielu nowym instrumentom prawnym, wprowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej, transgraniczne postępowania sądowe w sprawach gospodarczych uległy znacznemu usprawnieniu. Z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku państw nie będącymi członkami UE, w szczególności z Rosją i Ukrainą.

Analizując sytuację polskich przedsiębiorców działających w państwach pozaunijnych widoczne jest, jaki wpływ na tę działalność mają wszelkie utrudnienia dotyczące stosowania prawa. W tym miejscu można przedstawić przykładową sytuację polskiego przedsiębiorcy, który chce odzyskać na drodze sądowej swoje należności od kontrahenta mającego siedzibę w jednym z tych państw. Otóż przedsiębiorca taki musi w postępowaniu sądowym uzyskać wyrok zasądzający należność na jego rzecz. Kolejnym etapem jest przeprowadzenie za granicą procedury zmierzającej do uznania tego wyroku i stwierdzenia jego wykonalności. Następnym krokiem jest przeprowadzenie za granicą postępowania egzekucyjnego. Zarówno postępowanie prowadzące do uznania orzeczenia, stwierdzenia jego wykonalności, jak i egzekucyjne podlegają przepisom prawa państwa wykonania. Ponadto należy wspomnieć, że czas trwania postępowania może ulec wydłużeniu jeśli kontrahent zagraniczny polskiego przedsiębiorcy postawiony jest w stan upadłości, a polski podmiot jest jego wierzycielem, który chce uzyskać zaspokojenie z masy upadłości. Aby skutecznie przeprowadzić takie postępowanie przedsiębiorca zmuszony jest ponosić znaczne koszty – oprócz kosztów zastępstwa procesowego w kraju i za granicą są to np. opłaty sądowe, opłaty legalizacyjne czy opłaty za tłumaczenie dokumentów.

Każdy rodzaj działań podejmowanych przez organy polskiej administracji rządowej zmierzających do zniesienia barier w obrocie gospodarczym z zagranicą należy odnotować z aprobatą. Takie starania podejmuje też Ministerstwo Sprawiedliwości, szczególnie w obszarze skracania poszczególnych etapów postępowań, które polski przedsiębiorca musi przejść w celu odzyskania należności od zagranicznych partnerów handlowych. Działania te polegają na przeniesieniu standardów bezpośredniego porozumiewania się sądów obowiązujących w Unii Europejskiej na obszar współpracy ze wschodnimi sąsiadami Polski. Model ten został już osiągnięty w stosunkach z Ukrainą poprzez zawarcie przez ministrów sprawiedliwości obu państw porozumienia o decentralizacji obrotu w sprawach cywilnych, natomiast w stosunkach z Rosją prace zmierzające do zawarcia takiego porozumienia są finalizowane tak, aby ministrowie sprawiedliwości mogli je podpisać możliwie rychło.

Poczynając od lat 90 XX wieku Polska była zainteresowana decentralizowaniem obrotu prawnego z innymi państwami. Nie wszystkie z nich były w tamtym czasie na to gotowe. Jednak to właśnie z inicjatywy strony polskiej w dwustronnych umowach o pomocy prawnej i stosunkach prawnych zawieranych m.in. z Rosją w 1996 r. i Ukrainą w 1993 r. zamieszczono przepisy umożliwiające taką decentralizację w przyszłości. Przepisy te obecnie stanowią podstawę prawną do zawierania porozumień o decentralizacji obrotu prawnego.

W wyniku decentralizacji obrotu wyeliminowane zostaje pośrednictwo organów centralnych, które obecnie zajmują się przekazywaniem korespondencji sądowej w ramach pomocy prawnej. Jednak największą korzyścią z wejścia w życie tych porozumień jest zdecydowane skrócenie czasu postępowań sądowych. W modelu komunikacji pośredniej, prowadzonej za pośrednictwem organów centralnych (czyli ministerstw sprawiedliwości) procedura związana z przekazaniem i wykonaniem każdego wniosku polskiego sądu trwa przynajmniej kilka, a nierzadko i kilkanaście miesięcy. Przy korzystaniu przez sądy z przepisów porozumień o decentralizacji obrotu prawnego procedura ta ulega znacznemu skróceniu. Można posłużyć się w tym miejscu następującymi przykładami. Obecnie wniosek sądu w Olsztynie o doręczenie dokumentów adresowany do sądu w Kaliningradzie jest wysyłany najpierw do Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie, które następnie przekazuje go do Ministerstwa Sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej w Moskwie, a dopiero stamtąd trafia on za pośrednictwem terenowego oddziału ministerstwa do właściwego sądu w Kaliningradzie. Podobna sytuacja jeszcze do niedawna występowała we współpracy polsko-ukraińskiej. W przypadku gdy sąd w Przemyślu zwracał się z wnioskiem o pomoc prawną do sądu we Lwowie, wniosek ten również musiał być przesłany za pośrednictwem Warszawy i Kijowa. Wejście w życie porozumień decentralizujących obrót eliminuje pośrednictwo organów centralnych, przez co sąd w Olsztynie będzie mógł przesłać wniosek bezpośrednio do Kaliningradu, a sąd w Przemyślu bezpośrednio do Lwowa.

Dopełnieniem porozumień o decentralizacji obrotu jest także stosowanie przez sądy wzorów dwujęzycznych formularzy wniosków o dokonanie konkretnych czynności przez sąd drugiego państwa; formularze te są podobne do funkcjonujących w państwach Unii Europejskiej.

Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi także szersze działania związane z intensyfikacją współpracy zarówno z Federacją Rosyjską, jak i Ukrainą. Strona polska zawarła z resortami sprawiedliwości obu tych państw memoranda o współpracy oraz programy współpracy na najbliższe lata. Realizacja tych programów ma wymiar praktyczny, bowiem w przewidzianych w nich ramach odbywają się regularne spotkania ekspertów resortów sprawiedliwości, które obejmują np. konsultacje w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, co w wielu wypadkach ma ścisły związek z obrotem gospodarczym. W odniesieniu do współpracy z Ukrainą działania Ministerstwa Sprawiedliwości wpisują się w kontekst priorytetów polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, jednym z których jest intensyfikacja współpracy z tym państwem w ramach programu Partnerstwa Wschodniego.

Ponadto, w kontekście współpracy prawnej z Rosją należy przywołać fakt, że kraj ten jest obecnie w trakcie procesu akcesji do OECD. Jednym z warunków przystąpienia do tej organizacji jest przystąpienie do Konwencji o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych sporządzonej w Paryżu dnia 17 grudnia 1997 r. W wyniku przystąpienia przez Rosję do tej Konwencji podniosą się standardy prawne prowadzenia działalności gospodarczej w tym kraju przez przedsiębiorców zagranicznych, co będzie miało niewątpliwie znaczenie także dla przedsiębiorców polskich. Można przypuszczać, że w wyniku związania się tą konwencją przez Rosję zmniejszy się skala zachowań korupcyjnych w tym kraju, co jest uznawane przez inwestorów zagranicznych za jedną z największych przeszkód w prowadzeniu działalności.

Istotnym impulsem współpracy z Rosją i Ukrainą były także wielokrotne w ostatnim czasie moje spotkania szefów resortów. To m.in. w wyniku osobistych kontaktów ministrów sprawiedliwości pogłębienie współpracy z tymi krajami okazało się rzeczywiście owocne, a jego rezultaty przekładają się na realną poprawę sytuacji prawnej polskich obywateli i przedsiębiorców prowadzących działalność biznesową w tych krajach.