Edukacja prawnicza okiem studentów

Studia prawnicze są jednymi z bardziej wymagających. Mimo to prawo od wielu lat cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem młodych ludzi.

Dlaczego młodzież XXI wieku, zamiast zdobywać wykształcenie na uczelniach „technicznych”, wybierać kierunki, które dają szansę na szybką i bezpieczną drogę zawodową decyduje się zostać prawnikami?

Prestiż i tradycja

Naszym zdaniem wynika to z kilku przyczyn. Przede wszystkim prawo to kierunek uważany za prestiżowy. Osoby, które decydują się na niego startować, spodziewają się zdobyć odpowiednią wiedzę i umiejętności. Wszystko po to, by móc w przyszłości wykonywać zawód sędziego, notariusza, czy np. pracować w dziale podatkowym dużej fi rmy konsultingowej. Prawo to często także wybór uświęcony tradycją. Wielu studentów kontynuuje zapoczątkowane przed pokoleniami rodzinne wzorce. Prawo to w końcu kierunek dla ludzi z pasją, którzy chcą w aktywnie zmieniać otaczający ich świat, a przede wszystkim polski system prawny.

Jednak dla wielu młodych ludzi podjęcie decyzji o studiowaniu prawa było dziełem przypadku, decyzją tylko w niewielkim stopniu świadomą i przemyślaną. To często wynik braku własnych planów, sprecyzowanych celów życiowych i podążanie za rówieśnikami. Student pierwszego roku prawa nie wie, który z zawodów prawniczych chce wykonywać w przyszłości. Nie wie, jakie są etapy dalszej edukacji w przypadku podjęcia decyzji o odbywaniu aplikacji, a swoje wyobrażenia o prawie, czy o zawodzie prawnika zdobywa na podstawie medialnych informacji. I to właśnie w tym miejscu powinniśmy zadać pytanie: na ile świadomie uczniowie szkół średnich dokonują życiowego przecież wyboru, jakim jest wybór studiów?

Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA Poland, w którym działamy, w tym roku chce stawić czoła temu problemowi. Pomóc ma w tym „Przewodnik po Studiach Prawniczych w Polsce”, który jeszcze tej jesieni ma trafi ć do 40 tysięcy uczniów szkół średnich w całej Polsce. Artykuły – napisane przez członków Stowarzyszenia – mają za zadanie przybliżyć młodszym koleżankom i kolegom najważniejsze kwestie, jakie powinni wziąć pod uwagę decydując się na wybór studiów prawniczych. Publikacja będzie zawierała także tzw. artykuły eksperckie. Ich celem jest pokazanie i objaśnienie licealistom wielu pojęć i zagadnień, których poznanie pozwoli wydatnie zwiększyć wiedzę o systemie prawa, zawodach prawniczych czy sądownictwie. Zapewnią to autorzy tychże tekstów, którymi będą m.in. Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Stanisław Dąbrowski czy Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Maciej Bobrowicz.

Studenckie troski

Kolejnym zagadnieniem, pojawiającym się nieco później – w momencie analizy aktualnej sytuacji studentów prawa – jest ogromna liczba studiujących ten kierunek żaków. Aktualnie, na wszystkich oferujących studia prawnicze uczelniach w Polsce, na kierunku tym zdobywa wiedzę ponad 60 tys. osób. Zakładając nawet modelową sytuację, w której na kierunek dostają się tylko te osoby, które mają więcej niż podstawowe pojęcie dotyczące tego czego można się spodziewać po wyborze tej drogi rozwoju, to kształcenie takiej liczby osób w tej profesji wydaję się znacznie za duże w stosunku do potrzeb rynku.

Dlatego warto się zastanowić, czy liczba studentów prawa nie jest obecnie zbyt duża? Dodatkowo – czy wiedza, jaką mogą się pochwalić absolwenci prawa na jest na tyle wysoka, aby móc uznać ich za prawników? Nie wystarczy bowiem studiować przez 5 lat, mieć nienajgorsze wyniki, chodzić regularnie na ćwiczenia i wykłady. Dynamika zmian prawa jest tak duża, że ciągłe ich śledzenie jest bardzo ogromnym wyzwaniem. Podobnie – obszar zagadnień i regulacji prawniczych powoduje, że nie możemy być specjalistami w każdej dziedzinie. W końcu problemem jest niezwykle mała świadomość prawna społeczeństwa. Wiele osób mylnie postrzega to, czym zajmują się prawnicy. Dodatkowo, Polacy w dużej mierze nie potrafi ą korzystać z mechanizmów prawnych. W sprawach, w których – choćby u naszych zachodnich sąsiadów – pomoc prawnika jest naturalna i uważana za niezbędną, w Polsce staje się nieprzyjemną koniecznością.

Mając świadomość tego, że przebrnięcie przez z góry określony program studiów mogłoby okazać się niewystarczające, jako Stowarzyszenie staramy się pomóc. Wskazujemy w jaki sposób student prawa może samodoskonalić swoje umiejętności, jakie organizacje, wyjazdy czy inicjatywy pozwolą na jak najpełniejsze wykorzystanie czasu studiów.

Często studenci prawa narzekają na niewielką liczbę zajęć praktycznych oraz na to, że ich wiedza oparta jest na zagadnieniach abstrakcyjnych, teoretycznych, nieprzystosowanych do aktualnej sytuacji, potrzeb rynku, czy wymagań pracodawców. W wielu przypadkach musimy się z tymi opiniami zgodzić. Jednak student prawa ma nieograniczone możliwości i każdą niedogodność systemu edukacyjnego może i powinien umieć przezwyciężyć. Jeżeli brakuje zajęć praktycznych, można je w łatwy sposób sobie zorganizować.

Koleżeńska pomoc

W tym miejscu wkraczać powinny takie Stowarzyszenia, jak np. ELSA Poland, której statutowym celem jest podwyższanie kwalifikacji przyszłych prawników. W ramach działalności Stowarzyszenia prowadzony jest szereg projektów, które stanowią środki do wypełniania wspomnianego celu.

Projekt „Wokanda”, który zakłada systematyczne i regularne uczęszczanie na rozprawy sądowe jest jednym z przykładów takich przedsięwzięć. Organizatorzy wychodzą z założenia, że na sali rozpraw nie widzimy suchych przepisów proceduralnych, ale to co najważniejsze – ich praktyczne zastosowanie. To tam, krok po kroku możemy poznać procedurę karną, administracyjną czy cywilną.

To nie wszystko – środowisko akademickie organizuje różnego rodzaju konkursy naukowe, pozwalające zastosować zdobytą wiedzę w praktyce. Wśród nich m.in. konkurs na najlepszą pracę z zakresu prawa europejskiego „Luminarz”, konkurs z zakresu prawa własności intelektualnej, prawa nowych technologii (IT) oraz prawa telekomunikacyjnego „ITele©t”, Konkurs na Glosę do Orzeczenia Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

ELSA prowadzi m.in.: program praktyk dla studentów. Organizacja praktyk czy pośredniczenie w procesie rekrutacyjnym na nie, pomagają studentom sprawdzić zdobytą wiedzę w najbardziej praktyczny sposób, czyli w pracy.

Adepci prawa zwiększają swoje kwalifikacje zawodowe uczestnicząc również w seminariach i konferencjach. Dzięki nim studenci mają okazję wysłuchać wykładu czy prelekcji, w trakcie których poruszane są niezgłębiane w czasie studiów tematy. Dodatkowym atutem takich spotkań jest udział w nich autorytetów, wybitych specjalistów w różnych dziedzinach prawa. To najlepsza gwarancja najwyższego poziomu merytorycznego.

Naprzeciw oczekiwaniom

Podejmowane przez stowarzyszenia aktywności to często wyjście naprzeciw studenckim oczekiwaniom. Wynika to z faktu, że katalog projektów planowanych na dany rok akademicki jest w bardzo dużym stopniu oparty o opinie i uwagi samych studentów. ELSA Poland przygotowuje np. raport na temat postrzegania rynku pracy przez studentów prawa w Polsce. Na podstawie prowadzonych badań, dowiadujemy się w jaki sposób studenci pracują nad zwiększeniem swoich kwalifikacji, w jakich dziedzinach prawa chcieliby się specjalizować, jakie dziedziny prawa uznają za ciekawe i rozwojowe oraz przede wszystkim – co ich zdaniem nie jest wystarczająco omówione w toku studiów.

Prowadzona nieustannie analiza podejmowanych działań oraz ciągłe dążenie do doskonalenia swoich projektów, pozwala stowarzyszeniom studenckim w jak najlepszy i najpełniejszy sposób pogłębiać wiedzę prawniczą młodych osób, zarówno tych studiujących prawo jak i pozostałych.

Oferta skierowana do studentów prawa, mająca zapewnić jak najlepszy rozwój umiejętności i wiedzy jest oczywiście szersza i obejmuje więcej możliwości. Chodzi tu np. o udzielanie porad prawnych, czy też podejmowanie działania w ramach wolontariatu prawnego.

Prawie każda uczelnia publiczna, na której można studiować prawo, oferuje swoim studentom możliwość wstąpienia w szeregi studenckich poradni prawnych. Przyłączenie się do nich powinno być naturalnym działaniem każdego żaka. Po pierwsze, jest to świetna okazja do podniesienia własnej wiedzy. Po drugie – to cenna inicjatywa podejmowana na rzecz społeczeństwa.

Poradnie prawne to możliwość zapoznania się i rozwiązywania konkretnych sytuacji prawnych, ale także okazja do pracy z ludźmi. O ile na sali obrad obserwujemy i chłoniemy informacje, to w przypadku udzielania porad prawnych czy działań podejmowanych w ramach wolontariatu współpracujemy z ludźmi, którzy ufają naszym umiejętnościom i liczą na pomoc w konkretnym przypadku. Wolontariat powinien nie tylko dawać gotowe rozwiązania dla osób oczekujących pomocy. Powinien również wskazywać, jakie działania podejmować, aby w przyszłości zapobiec takim sytuacjom, a także jak i gdzie szukać odpowiedzi na podstawowe pytania prawne. Najczęściej z darmowych porad prawnych korzystają osoby, których nie stać na profesjonalną pomoc.

Na prawo, na lewo?

Pomimo tego, że oferta edukacyjna studiów prawniczych jest tak szeroka, studenci stosunkowo często decydują się na równolegle zdobywanie wiedzy na innym kierunku. Z badań z wiosny tego roku, przeprowadzonych wśród studentów III, IV i V roku prawa, wynika, że ponad 10% ankietowanych deklaruje podjęcie takiego kształcenia na innym wydziale lub uczelni.

Patrząc całościowo na omówione powyżej tematy, dochodzimy do kilku wniosków. Tok studiów prawniczych stanowi niezbędny rdzeń, na którym powinno budować się dalsze, indywidualne kwalifikacje. Oferta rozwoju dla studentów prawa jest bardzo szeroka i trudno podczas studiów określić, który wybór zaprocentuje w przyszłości, a który nie. Rynek prawniczy, tak jak cały otaczający świat, zmienia się nieustannie i w coraz szybszym tempie. Nie warto ukrywać – potrzeba dużego szczęścia by wpasować się w jego oczekiwania.

Czy wnioski te możemy uznać za pozytywne? Ciężko powiedzieć. Możemy chyba uznać je za ciekawe. Z naszej perspektywy są one bodźcem do podejmowania kolejnych działań i inicjatyw, które są częścią całego systemu edukacji prawniczej w Polsce.

Edyta Gładysz
Sekretarz Generalny ELSA Poland

ELSA Poland