Reforma procedur w sądownictwie

Pawe__Zwolak_zdj_cieSądownictwo powszechne znajduje się w trudnej sytuacji, spowodowanej gwałtownym rozszerzaniem się kognicji, czyli zakresu spraw, którymi zajmują się sędziowie. Do skali zadań nie są dostosowane struktury organizacyjne oraz przepisy procesowe. Dlatego Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje szereg zmian w przepisach, usprawniających funkcjonowanie sądów powszechnych.

Jednym z kierunków reformy sądownictwa jest przebudowa norm prawnych regulujących poszczególne procedury. Celem jest skrócenie czasu postępowań sądowych oraz odciążenie sędziów od zadań administracyjnych. Zmiany, które bezpośrednio będą wpływały na redukcję liczby spraw wpływających do sądów obejmują modyfikację postępowania mandatowego. Przyśpieszeniu postępowania jurysdykcyjnego będzie służyło przebudowanie instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności oraz dobrowolnego poddania się karze. Postępowanie wykonawcze będzie prostsze, między innymi dzięki eliminacji art. 50 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, którego konstrukcja wręcz zachęcała do popełniania wielu czynów zabronionych w krótkim czasie.

Aktualnie sądy zobowiązane są zasądzać oraz egzekwować wydatki związane ze zniszczeniem przedmiotów, których przepadek orzeczono. Zazwyczaj dotyczy to drobnych przedmiotów o niewielkiej wartości, co generuje koszty, których dochodzenie nie pokrywa poniesionych wydatków Skarbu Państwa. Także w tym zakresie nastąpi racjonalizacja podejmowanych czynności w postępowaniu wykonawczym.

Mandaty i wykroczenia

Gdy decydowano o likwidacji kolegiów do spraw wykroczeń i przekazaniu rozpoznawania spraw o te czyny zabronione do kompetencji sądów, nikt nie przewidywał, że ich liczba w ciągu kilku lat spowoduje istotne obciążenie pionu karnego. Łączna liczba spraw o wykroczenia sięga 6 milionów rocznie, przy czym 5,5 miliona jest rozpoznawanych w postępowaniu mandatowym. Pozostałe, około 500 000 spraw corocznie, trafia do sądów.

Prowadząc analizy, przyjęliśmy kilka kierunków modyfikacji przepisów, w celu stopniowej redukcji liczby spraw o wykroczenia rozpoznawanych przez sędziów. Modyfikacja postępowania mandatowego jest pierwszym projektem opracowanym w tym zakresie.

Określony aktualnie dość sztywno czas, w jakim należy załatwić sprawę w postępowaniu mandatowym, zostanie wydłużony. W obecnym stanie prawnym, w sytuacji, gdy obywatel chciałby skorzystać z tego trybu postępowania, oskarżyciele byli zobowiązani, wyłącznie z uwagi na upływ czasu, do kierowania wniosków o ukaranie do sądów. W naszej ocenie, poprzez zmiany w postępowaniu mandatowym nastąpi odciążenie nie tylko sądów, lecz również funkcjonariuszy Policji, na których głównie ciąży obowiązek oskarżycieli publicznych. Taka zmiana będzie przekładała się na późniejsze postępowania związane z wykonywaniem orzeczeń. Tych postępowań także powinno być mniej. Zwiększenie liczby spraw rozstrzyganych w postępowaniu mandatowym, uprości i przyśpieszy ponadto ściąganie należności Skarbu Państwa. Z tymi rozwiązaniami koresponduje wydłużenie czasu karalności wykroczeń, gdyż przedłużenie czasu trwania postępowania mandatowego nie może powodować sytuacji, że sądy w przypadku nie rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu mandatowym, będą miały trudności z zakończeniem procesu przed upływem terminu przedawnienia karalności czynu.

W związku z wadliwym, zmieniającym się rokrocznie, mechanizmem parametrycznym ustalania granicy pomiędzy wykroczeniami przeciwko mieniu a przestępstwami, zaproponowaliśmy powrót do poprzednich rozwiązań legislacyjnych. Praktyka orzecznicza wykazała szereg problemów z aktualnym kształtem przepisów, co generowało, w szczególności na etapie wykonywania orzeczeń, niepotrzebne czynności organizacyjne i procesowe. Dodatkowo zwiększamy elastyczność sankcji, które grożą za niektóre powszechnie występujące wykroczenia. Ma to na celu uproszczenie procesu orzekania kar.

Ogłoszenia elektroniczne

Kolejny projekt usprawniający bieg procesów zakłada, że wszelkie ogłoszenia sądowe będą publikowane wyłącznie w formie elektronicznej. Biorąc pod uwagę nakład i dostępność, prasa papierowa nie stanowi dziś skutecznego środka realizacji celu ogłoszeń sądowych, czyli anonsowania spraw sądowych.

Argumentem przemawiającym za potrzebą pilnych zmian były także koszty ogłoszeń, których wysokość niejednokrotnie wpływała pośrednio na ogólną sprawność postępowania. W sprawach cywilnych koszty pokrywają zasadniczo strony postępowania. W przypadku ogłoszeń w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim, są to kwoty zazwyczaj od 600 do 1000 złotych. W zależności od charakteru sprawy, ilości osób będących stroną postępowania oraz ich zamożności, mogą to być sumy znaczące.

Istotnym mankamentem ogłoszeń prasowych pozostaje również czas oczekiwania na publikację. Przyjęta dotychczasowa forma publikacji w istocie ogranicza możliwość zapoznania się z ogłoszeniem, gdyż trudno zakładać, że sąd lub strona postępowania będą analizować archiwalne wydania prasy papierowej.

Dlatego zaproponowana zmiana zakłada odejście od ogłoszeń w prasie drukowanej i zastąpienie ich ogłoszeniami w formie elektronicznej w sieci Internet. Unifikacja w tym względzie sprzyjać będzie pewności obrotu prawnego, a także zwiększy gwarancje procesowe stron do rzetelnego i transparentnego procesu. Do publikacji ogłoszeń sądowych wykorzystany zostanie Monitor Sądowy i Gospodarczy. Spowoduje to powszechną dostępność informacji o toczącym się postępowaniu, a zapoznanie się z nią będzie możliwe w każdym czasie. W rezultacie nastąpi, z jednej strony, redukcja kosztów dla obywateli, a z drugiej – przyśpieszenie postępowania, w związku ze skróceniem niektórych terminów ustawowych.

Sądy przygraniczne

Pawe__Zwolak_Reforma_procedur_w_s_downictwie_(2)Dostrzegając trudną sytuację sądów przygranicznych, borykających się z masowym wpływem spraw karnoskarbowych, zostały podjęte prace zmierzające do nowelizacji przepisów Kodeksu karnego skarbowego. W tym celu doszło do dwóch wizyt studyjnych, pierwszej w Sądzie Rejonowym w Hrubieszowie i kolejnej w Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej, zorganizowanych dzięki współpracy z kierownictwem Sądu Apelacyjnego w Lublinie, Sądu Okręgowego w Lublinie i Sądu Okręgowego w Zamościu.

W trakcie spotkań sędziowie dzielili się swoim doświadczeniem oraz specyficzną problematyką orzeczniczą, charakterystyczną dla sądów przygranicznych. Dało to asumpt do zaprojektowania kolejnych zmian w projekcie. W pracach nad nowelizacją uczestniczyli również prokuratorzy Prokuratury Krajowej oraz przedstawiciele Ministerstwa Finansów. W efekcie powstał projekt obszernej nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego.

Ważne projekty

W różnych fazach prac znajduje się szereg projektów związanych z funkcjonowaniem sądownictwa powszechnego. Do najbardziej zaawansowanych należą m.in. propozycje zmian Kodeksu postępowania cywilnego i Kodeksu postępowania karnego. Wspólnym mianownikiem tych projektów jest idea przyspieszenia fazy jurysdykcyjnej postępowań sądowych, z pełnym poszanowaniem praw stron procesu. Bardzo istotnym projektem jest koncepcja przekazania do właściwości Krajowej Administracji Skarbowej poboru i egzekucji należności sądowych.

Dzięki aktywności wielu sędziów spoza Ministerstwa Sprawiedliwości, powstają rozwiązania, których suma powinna przynieść długo oczekiwane zmiany usprawniające proces orzekania. Sędziom tym, a także kierownictwom sądów, w których pełnią służbę, dziękujemy za zaangażowanie i zrozumienie wyzwań, jakie stoją przed sądownictwem.